BORLIQ FALSAFASI

Abstract

Ushbu maqolada borliq falsafasining markaziy muammolari — “borliq nima?”, “mavjudlikning mezoni qanday?”, “til va ong borliqni qay darajada belgilaydi?” — integrativ ontologik model doirasida tahlil qilindi. Tadqiqotning maqsadi klassik metafizik realizm hamda zamonaviy konstruktivizm o‘rtasidagi qarama-qarshilikni konseptual ravishda muvofiqlashtiruvchi nazariy sxemani ishlab chiqish va uni ilmiy bilish amaliyoti bilan bog‘lashdan iborat. Metodologik asos sifatida konseptual tahlil, tarixiy-komparativ yondashuv, argumentativ rekonstruksiya, shuningdek, falsafiy matnlar bo‘yicha tematik kodlashga tayangan sifatli kontent tahlilidan foydalanildi. Natijalarda borliqning uch qatlamli modeli taklif etildi: (1) ontik (obyektiv mavjudlik), (2) ontologik (mavjudlikning kategoriyalari va munosabatlari), (3) semantik-pragmatik (til, ijtimoiy amaliyot va me’yorlar orqali “mavjud” deb tan olinishi). Ushbu modelda “mustaqil mavjudlik” va “tavsifga bog‘liq mavjudlik” farqlanib, ilmiy realizmning minimal shakli hamda ijtimoiy konstruktivizmning cheklangan shakli birlashtirildi. Xulosa sifatida integrativ model borliq haqidagi bahslarni kategoriyalar darajasida aniqlashtirish, turli falsafiy maktablar tilini tarjima qilish hamda fanlararo tadqiqotlarda (kognitiv fan, til falsafasi, ilm falsafasi) ontologik kelishmovchiliklarni kamaytirish uchun amaliy ahamiyatga egaligi ko‘rsatildi.