KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYANI RIVOJLANTIRISH TEXNOLOGIYASINING TARKIBIY KOMPONENTLARI

Abstract

Mazkur ilmiy maqolada eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarda kommunikativ kompetensiyani rivojlantirish texnologiyasining tarkibiy komponentlari ilmiy-nazariy asosda tahlil qilinadi. Kommunikativ kompetensiyaning mohiyati, uning pedagogik va psixologik talqini, shuningdek, ushbu toifadagi bolalarning psixofiziologik hamda nutqiy rivojlanish xususiyatlari yoritiladi. Maqolada kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishning asosiy komponentlari — motivatsion, kognitiv, faoliyatga oid va refleksiv yo‘nalishlar ajratilib, ularning mazmuni tizimli ravishda ochib beriladi. Tadqiqot natijalari asosida eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarda samarali kommunikativ faoliyatni shakllantirish uchun kompleks va bosqichma-bosqich yondashuv zarurligi asoslanadi.Hozirgi globallashuv va axborotlashuv sharoitida shaxsning ijtimoiy hayotda faol ishtirok etishi ko‘p jihatdan uning kommunikativ kompetensiyasiga bog‘liqdir. Ayniqsa, eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalar uchun muloqot jarayoni nafaqat bilim olish vositasi, balki ijtimoiy moslashuvning muhim omili sifatida namoyon bo‘ladi. Eshitish analizatorining yetarli darajada rivojlanmaganligi ushbu bolalarda nutqiy faoliyatning shakllanishiga, atrof-muhit bilan o‘zaro aloqaga kirishishiga hamda kommunikativ ehtiyojlarning to‘laqonli qondirilishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.Shu bois zamonaviy surdopedagogika fanida eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarning kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirish muammosi dolzarb ilmiy-amaliy masalalardan biri hisoblanadi. Mazkur muammoni hal etishda innovatsion pedagogik texnologiyalar, interfaol metodlar hamda individual yondashuv muhim ahamiyat kasb etadi. Kommunikativ kompetensiyani rivojlantirish jarayoni faqat nutqni shakllantirish bilangina cheklanmay, balki bolalarning ijtimoiy tajribasini boyitish, emotsional-irodaviy sohasini rivojlantirish va mustaqil fikrlash qobiliyatini shakllantirishni ham o‘z ichiga oladi.Mazkur maqolaning maqsadi — eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarda kommunikativ kompetensiyani rivojlantirish texnologiyasining tarkibiy komponentlarini aniqlash, ularning mazmuni va o‘zaro bog‘liqligini ilmiy asosda yoritishdan iboratdir. Ushbu yo‘nalishda olib borilgan tahlillar natijasida kommunikativ kompetensiyani shakllantirish samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi pedagogik shart-sharoitlar hamda metodik yondashuvlar asoslab beriladi.