MAKTABGACHA YOSHDAGI ESHITISH NUQSONI BO'LGAN BOLALAR NUTQINI RIVOJLANTIRISH DARAJASINI TEKSHIRISH METODIKASI
Keywords:
Eshitish nuqsoni, maktabgacha yosh, nutq rivojlanishi, diagnostika, surdopedagogika, fonetik-fonematik tizim, leksik-grammatik rivojlanish, nutqiy faoliyat.Abstract
Maktabgacha yosh davri bola nutqiy faoliyatining shakllanishi va rivojlanishida yetakchi bosqich hisoblanadi. Ayniqsa, eshitish nuqsoniga ega bo‘lgan bolalarda nutqning shakllanish jarayoni murakkab psixofiziologik mexanizmlar asosida kechib, bu jarayon eshitish analizatori faoliyatidagi buzilishlar bilan chambarchas bog‘liqdir. Eshitishdagi nuqsonlar natijasida bola nutqiy signallarni to‘liq qabul qila olmaydi, bu esa uning fonetik-fonematik, leksik va grammatik tizimlarining rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.Mazkur maqolada maktabgacha yoshdagi eshitish nuqsoni bo‘lgan bolalar nutqining rivojlanish darajasini aniqlash metodikasining nazariy va amaliy jihatlari tahlil etiladi. Xususan, bolalarning nutqiy rivojlanish xususiyatlari, ularning eshitish qobiliyati darajasi bilan o‘zaro bog‘liqligi hamda nutqni baholashning mezon va ko‘rsatkichlari ilmiy asosda yoritiladi. Nutq rivojlanishini tekshirish jarayonida qo‘llaniladigan diagnostik metodlar kompleks yondashuv asosida ko‘rib chiqilib, ularning samaradorligi tahlil qilinadi.Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, eshitish nuqsoniga ega bo‘lgan bolalarda nutq rivojlanishidagi cheklanishlarni erta aniqlash va ularni bartaraf etishga qaratilgan korreksion-pedagogik ishlarni samarali tashkil etish bugungi kunda surdopedagogika sohasining ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi. Shu bois, nutq rivojlanish darajasini aniqlashga qaratilgan ilmiy asoslangan metodikalarni takomillashtirish muhim ahamiyat kasb etadi.Mazkur maqolaning maqsadi — maktabgacha yoshdagi eshitish nuqsoni bo‘lgan bolalar nutqining rivojlanish darajasini aniqlash metodikasini ilmiy asosda tahlil qilish hamda uning asosiy mezonlari va diagnostik ko‘rsatkichlarini aniqlashdan iborat.
