OSTEOXONDROZNING KELIB CHIQISH SABABLARI: ZAMONAVIY EPIDEMIOLOGIK VA PATOBIOLOGIK TAHLIL

Abstract

Osteoxondroz umurtqa pog‘onasining degenerativ-distrofik kasalliklari tarkibiga kiruvchi, ko‘p omilli etiopatogenezga ega bo‘lgan patologik jarayondir. Mazkur maqolaning maqsadi osteoxondrozning kelib chiqish sabablarini zamonaviy epidemiologik, morfologik va klinik ma’lumotlar asosida tizimli tahlil qilishdan iborat. Maqola narrativ ilmiy sharh shaklida tayyorlandi. Tahlil uchun Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti materiallari, Global Burden of Disease (GBD) 2021 tizimli tahlili, intervertebral disk degeneratsiyasiga oid sistematik sharhlar, shuningdek, mahalliy klinik kuzatuvlar natijalaridan foydalanildi. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatdiki, osteoxondroz rivojlanishida yoshga bog‘liq involyutsion o‘zgarishlar, intervertebral disk trofikasining buzilishi, noto‘g‘ri statik-dinamik yuklama, gipodinamiya, semizlik, mikrotravmalar, chekish, metabolik-endokrin buzilishlar va irsiy moyillik yetakchi o‘rin tutadi. Zamonaviy epidemiologik ma’lumotlarga ko‘ra, 2020-yilda bel og‘rig‘i bilan yashayotganlar soni dunyo bo‘yicha 619 millionni tashkil etgan, 2050-yilga borib esa 843 millionga yetishi prognoz qilingan. GBD 2021 ma’lumotlarida yoshga standartlashtirilgan tarqalish darajasi 7460 ta holat 100 000 aholiga, YLD ko‘rsatkichi esa 832 ta holat 100 000 aholiga teng bo‘lgan. Shu bilan birga, YLDlarning 38,8% qismi kasbiy ergonomik omillar, chekish va yuqori tana massasi indeksi bilan bog‘langan. MRI asosidagi sistematik sharhda esa asimptomatik shaxslarda disk degeneratsiyasi 20 yoshda 37%, 80 yoshda 96% gacha uchrashi ko‘rsatilgan. Mahalliy statsionar kuzatuvlarda lumbar osteoxondrozning ustunligi, ayollar ulushining yuqoriligi va mehnatga layoqatli yoshdagi bemorlar salmog‘ining katta ekani qayd etilgan. Xulosa qilib aytganda, osteoxondrozning shakllanishi multifaktorial bo‘lib, modifikatsiyalanadigan va modifikatsiyalanmaydigan xavf omillarining o‘zaro ta’siri natijasida yuzaga keladi.