BUXORO AMIRLIGIDA HUNARMANDCHILIKNING RIVOJLANISH TARIXI (SURXONDARYO VOHASI MISOLIDA)
Keywords:
Buxoro amirligi, Surxondaryo vohasi, hunarmandchilik tarixi, Boysun to‘qimachiligi, Denov kulolchiligi, etnomadaniy meros, tranzit savdo, iqtisodiy transformatsiya.Abstract
Ushbu maqolada Buxoro amirligi tarkibidagi Surxondaryo vohasining XVIII asr oxiri va XX asr boshlaridagi ijtimoiy-iqtisodiy hayotida hunarmandchilikning tutgan o‘rni va strategik ahamiyati tadqiq etiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi voha hunarmandchiligi rivojiga ta’sir etgan tabiiy-geografik omillar, xomashyo bazasi va ishlab chiqarishning o‘ziga xos xususiyatlarini ilmiy asosda yoritib berishdan iborat. Ishda tarixiylik, qiyosiy-tarixiy tahlil va retrospektiv metodlardan foydalanilgan holda, O‘zbekiston Milliy arxivi fondlari hamda rus sayyohlarining kundaliklari tanqidiy o‘rganildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, Boysunning sifatli jun va paxtadan tayyorlangan matolari, Denovning o‘ziga xos “gush” loyidan ishlangan sirlangan kulolchilik buyumlari amirlik bozorlarida yuqori nufuzga ega bo‘lgan. Shuningdek, Sherobod va Termiz beklari chegara hududi sifatida temirchilik va qurolsozlikka ixtisoslashgan bo‘lsa, chorvachilikning rivojlangani charmgarichilik va poyabzalsozlik tarmog‘ini iqtisodiyotning yetakchi bo‘g‘iniga aylantirgan. Muhokama jarayonida vohaning Afg‘oniston va Hindiston bilan savdo aloqalaridagi “tranzit koridor” sifatidagi roli hamda XIX asr oxirida Rossiya fabrikant mahsulotlari kirib kelishi natijasida yuzaga kelgan iqtisodiy inqiroz omillari tahlil qilindi. Tadqiqotning amaliy ahamiyati shundaki, u olingan xulosalar orqali hududiy turizmni rivojlantirish va Surxondaryoning unutilgan etno-madaniy merosini qayta tiklash uchun ilmiy poydevor bo‘lib xizmat qiladi.
