MARKAZIY OSIYO QAHRAMONLIK EPOSLARIDA MUSIQIY NOTATSIYA IZLARI VA ULARNI RAQAMLI REKONSTRUKSIYA QILISH MUAMMOLARI

Abstract

Markaziy Osiyo xalqlarining qahramonlik eposlari – Alpomish, Manas, Gorog‘li, Qoblondï va boshqalar – asrlar davomida og‘zaki an’ana tarzida avloddan-avlodga o‘tib kelgan bebaho madaniy merosdir. Bu eposlar odatda matn va musiqaning uzviy birligida ijro etilib, baxshi, oqin, manaschi kabi professional ijrochilar tomonidan kuylanadi. Epos matni she’riy usulda aytilarkan, muayyan kuy yo‘llari va ohanglarga solib ijro etilishi uni tinglovchi uchun yanada ta’sirchan qiladi. Biroq, og‘zaki an’ana tufayli, Markaziy Osiyo epik qo‘shiqchiligi tarixida musiqani belgilovchi yozma notatsiya deyarli uchramaydi – ya’ni kuylarning yozib qoldirilgan notalari bizgacha yetib kelmagan. Shunga qaramay, ayrim manbalarda va tadqiqotlarda musiqiy notatsiyaga oid izlar yoki urinishlar kuzatiladi. Ushbu bo‘limda ana shunday izlarni aniqlash va bugungi raqamli texnologiyalar yordamida epik kuylarni rekonstruksiya qilishdagi muammolar tahlil etiladi.