ZAMONAVIY MA’LUMOTLAR BAZASINI BOSHQARISH TIZIMLARIDA SQL TILINI QO‘LLASHNING AHAMIYATI

Authors

  • Tojimamatov Israiljon Nurmamatovich Author
  • Buzurukova Xumoraxon G‘ayratjon qizi Author

Keywords:

SQL, relatsion model, ACID, izolyatsiya darajalari, MVCC, so‘rov optimizatsiyasi, indekslar, oynaviy funksiyalar, CTE, rekursiv so‘rov, normalizatsiya, OLTP, OLAP, ma’lumotlar ombori, xavfsizlik, SQL standarti.

Abstract

Ushbu maqolada zamonaviy ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlarida SQL tilidan foydalanishning ilmiy va amaliy ahamiyati yoritiladi. SQL deklarativ paradigmasi yordamida foydalanuvchi mantiqiy talabni ifodalaydi, ijro esa optimizator tomonidan fizik rejalarga aylantiriladi. Bu yondashuv platformalararo moslik, tranzaksion yaxlitlik, ma’lumot sifati, xavfsizlik va analitik hisoblashlarning barqarorligini ta’minlaydi. Kirish qismida relatsion model nazariyasi, SQL standartlari evolyutsiyasi, so‘rovlarni optimallashtirish, izolyatsiya darajalari, MVCC hamda zamonaviy analitik kengaytmalar kabi ilmiy asoslar batafsil bayon etiladi.

Author Biographies

  • Tojimamatov Israiljon Nurmamatovich

    Farg‘ona davlat universiteti katta o‘qituvchisi

  • Buzurukova Xumoraxon G‘ayratjon qizi

    Amaliy matematika yo‘nalishi  4 – kurs talabasi

Downloads

Published

2025-12-05

Issue

Vol. 39 No. 2 (2025): Modern education and development

Section

Articles