BOLALARDA RIVOJLANISH NEVROLOGIK BUZILISHLARI: ETIOLOGIYA VA ERTA TASHXISNING AHAMIYATI
Keywords:
Rivojlanish Nevrologik Buzilishlari (RNB), Autizm Spektri Buzilishi (ASB), Bolalar Serebral Falaji (BSF), Etiologiya, Erta Tashxis, Neyroplastiklik, Perinatal Gipoksiya, Antenatal Patologiya, Genetik Polimorfizm, Skrining Shkalalari, Multidissiplinar Yondashuv, Neyrotoksinlar, Kompleks Reabilitatsiya, Kognitiv Disfunksiya, Oʻzbekiston.Abstract
Ushbu ilmiy maqola bolalarda uchraydigan rivojlanish nevrologik buzilishlarining (RNB) tibbiy-ijtimoiy muammolarini kompleks yondashuv asosida tadqiq etishga bagʻishlangan. Tahlil doirasida RNB ning ikki asosiy shakli — Autizm Spektri Buzilishi (ASB) va Bolalar Serebral Falaji (BSF) — ning etiologik spektridagi oʻzaro bogʻliqliklar va farqlar chuqur oʻrganildi. Maqolada RNB ning kelib chiqishidagi genetik polimorfizm (neyronlarning sinaptik aloqalari funksiyasini buzuvchi genlar), perinatal gipoksiya-ishemiya (miya toʻqimalariga kislorod yetishmovchiligi) va ekzogen omillar (neyrotoksinlar) asosiy sabablar sifatida tizimli ravishda tahlil qilindi. Oʻzbekiston Respublikasi ilmiy va amaliy adabiyotlari [1, 3, 5, 8] manbalariga asoslanilgan holda, milliy sharoitlarda RNB etiologiyasida perinatal omillarning ustuvorligi asoslab berildi. Tadqiqotning markaziy qismi erta tashxis qoʻyishning kritik ahamiyatini asoslashga qaratilgan boʻlib, bu jarayon miyaning neyroplastiklik davrida kompleks multidissiplinar aralashuv (nevrologik, logopedik, maxsus pedagogik) samaradorligini keskin oshirishga xizmat qiladi. Shuningdek, maqolada birlamchi tibbiy boʻgʻinda RNB skrining mexanizmlaridagi mavjud kamchiliklar tanqidiy baholanib, rivojlanishning dastlabki bosqichlarida buzilishlarni aniqlash boʻyicha standartlashtirilgan skrining vositalarini joriy etishga oid amaliy tavsiyalar ilgari surilgan. Erta tashxis nafaqat klinik, balki bolaning jamiyatga toʻlaqonli integratsiyasi va davlatning ijtimoiy yukini yengillatish nuqtai nazaridan ham muhim ekanligi ilmiy asoslab berildi.
