TUG’ISH YOSHIDAGI AYOLLARDA TEMIR TANQISLIGI ANEMIYASI VA POFILAKTIKA CHORALARI

Abstract

Temir tanqisligi anemiyasi (TTA) tug‘ish yoshidagi ayollar orasida eng keng tarqalgan mikronutrient yetishmovchiligi bo‘lib, global darajada salomatlik uchun muhim xavf omillaridan biri sifatida e’tirof etiladi. Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, reproduktiv yoshdagi ayollar orasida anemiya tarqalishi yuqori bo‘lib, ushbu holatning asosiy qismini temir tanqisligi tashkil etadi. Temir tanqisligi organizmda kislorod tashuvchi eritrotsitlar sintezi, to‘qimalarning oksigenatsiyasi va metabolik jarayonlarda muhim rol o‘ynaganligi sababli ayollarda umumiy sog‘liq, mehnat qobiliyati, reproduktiv salomatlik va homiladorlik natijalariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, hayz sikli davomida temir yo‘qotilishi, homiladorlik davrida temirga bo‘lgan ehtiyojning ortishi, ovqatlanishdagi yetishmovchiliklar, ichki kasalliklar, ichakdagi so‘rilish buzilishlari va ijtimoiy-iqtisodiy omillar ushbu holatning rivojlanishiga asosiy sabab bo‘ladi. Mazkur maqolada tug‘ish yoshidagi ayollarda temir tanqisligi anemiyasining rivojlanish mexanizmlari, epidemiologik ko‘rsatkichlari, xavf omillari va klinik ahamiyati ilmiy adabiyotlar tahlili asosida o‘rganildi. Temir yetishmovchiligini aniqlashda qo‘llaniladigan laborator mezonlar — gemoglobin, ferritin, zardob temiri, umumiy temir bog‘lash qobiliyati va boshqa ko‘rsatkichlarning diagnostik ahamiyati tahlil qilindi. Maqolada temir tanqisligining ayollar salomatligiga ta’siri, uning psixofiziologik oqibatlari, homiladorlikda kuzatiladigan asoratlar hamda uzoq muddatli ta’sirlar ham ko‘rib chiqildi. Bundan tashqari, temir tanqisligi anemiyasining oldini olishda qo‘llanuvchi profilaktika choralari — temirga boy ovqatlanish tamoyillari, temir preparatlari qabul qilish, mikroelementlar bilan boyitilgan oziq-ovqat mahsulotlari, sog‘lom turmush tarzi, muntazam skrining va ijtimoiy-ma’rifiy dasturlarning samaradorligi ilmiy manbalar asosida baholandi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, muntazam profilaktika choralarini qo‘llash ayollarda temir tanqisligi va anemiya rivojlanishini sezilarli darajada kamaytiradi, bu esa nafaqat individual sog‘liq, balki jamiyatning umumiy reproduktiv salomatligini yaxshilashga xizmat qiladi.