SHAFRAN (CROCUS SATIVUS) NING NEVROLOGIK KASALLIKLAR (ALTSGEYMER, PARKINSON) OLDINI OLISH VA DAVOLASHDAGI AHAMIYATI - Yusubova Moxlaroyim Dilmurod qizi (JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS, 2025)
Annotatsiya: Ushbu ilmiy maqola zamonaviy tibbiyotda tobora kengayib borayotgan global muammo boʻlgan nevrodegenerativ kasalliklar, xususan, Altsgeymer va Parkinson kasalliklariga qarshi kurashda shafran (Crocus sativus) ning profilaktik va terapevtik ahamiyatini oʻrganishga bagʻishlangan. Shafranning asosiy biofaol birikmalari — karotinoidlar (krosetin va ununun glikozidli shakli krokin), pikrokrosin va efir moyi safranal — kuchli antioksidant, yalligʻlanishga qarshi, neyroprotektiv va antiapoptotik xususiyatlarga ega. Maqolada ushbu birikmalarning molekulyar mexanizmlari, shu jumladan, erkin radikallarni neytrallash, yalligʻlanish sitokinlarini (TNF-α, IL-1β) inhibe qilish, mitoxondrial disfunksiyani bartaraf etish va hujayra oʻlim dasturlarini (apoptoz) blokirovka qilish orqali neyronlarni himoya qilish qobiliyati chuqur tahli qilinadi. Klinik va hayvonlar tajribalariga asoslanib, shafran ekstraktlarining kognitiv funksiyani yaxshilash, xotira buzilishlarini kamaytirish, amiloid-β plakalarini va tau-fosforilatsiyasini (Altsgeymerda) inhibe qilish, shuningdek, dopaminergik neyronlarni himoya qilish va motor funksiyalarni tiklash (Parkinsonda) samaradorligi koʻrib chiqiladi. Tadqiqot shafranni standart farmakoterapiya (masalan, donepezil) bilan qiyosiy tahli l qiladi va uning yon taʼsirining kamligi, tabiiyligi va koʻp qirrali taʼsir mexanizmlari tufayli nevrodegenerativ kasalliklarning kompleks profilaktikasi va davolashda qoʻshimcha yoki muqobil terapiya sifatida istiqbolli potentsialini taʼkidlaydi.