AQLLI BINOLAR UCHUN MODERNIZATSIYA TEXNOLOGIYALARI BO’YICHA SO’ROV: ALOQA PROTOKOLLARI, MUAMMOLAR VA KELAJAKDAGI TENDENTSIYALAR - Matyoqubov Bobur Qutlimurot o`g`li; Khudaybergenov Timur Arturovich (JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS, 2026)
Annotatsiya: Ushbu tadqiqot mavjud binolarni "aqlli" tizimlarga moslashtirish (retrofitting) texnologiyalarining zamonaviy holatini har tomonlama tizimli tahlil qilishga (Survey) bagʻishlangan. Maqolada anʼanaviy va tarixiy binolarni intellektual boshqaruv platformalariga integratsiya qilishda qoʻllaniladigan asosiy simli (BACnet, KNX, Modbus) va simsiz (Zigbee, BLE, LoRaWAN, Wi-Fi) aloqa protokollari maʼlumot uzatish tezligi, energiya isteʼmoli, qamrov doirasi, xavfsizlik va xarajat koʻrsatkichlari boʻyicha oʻzaro qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida retrofitting jarayonidagi eng dolzarb muammolar — tizimlarning oʻzaro moslashuvchanligi (interoperability), eski infratuzilma cheklovlari (legacy systems) va IoT qurilmalarining kiberxavfsizlik tahdidlari tizimli ravishda tasniflangan. Adabiyotlar tahlili shuni koʻrsatadiki, koʻp protokolli gibrid shlyuzlar (gateways) va Edge Computing (chekka hisoblashlar) arxitekturasini qoʻllash tarmoq kechikish vaqtini va energiya sarfini optimallashtirishda asosiy yechim hisoblanadi. Maqola yakunida aqlli binolarning energiya samaradorligini oshirish uchun Sunʼiy Intellekt (SI) va Raqamli egizaklar (Digital Twins) integratsiyasiga asoslangan kelajakdagi istiqbolli ilmiy yoʻnalishlar hamda texnik tavsiyalar taqdim etilgan.