RAQAMLI IQTISODIYOT TIZIMIDA AXBOROTLARNI HIMOYALASH USUL VA VOSITALARI TAHLILI - Tadjiyeva Malika Murotovna, (JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS, 2025)
Annotatsiya: Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida axborot xavfsizligini ta’minlashning kompleks yondashuvi tahlil qilinadi. Kirish qismida raqamli platformalar, sun’iy intellekt va global internet infratuzilmasi kengayishi bilan bog‘liq risklar hamda ma’lumotlarning ishonchliligi, yaxlitligi va maxfiyligi iqtisodiy barqarorlik uchun hal qiluvchi omil ekani asoslanadi. Asosiy tahdidlar sifatida kiberhujumlar (DoS/DDoS, phishing, malware), ma’lumotlarning o‘g‘irlanishi, ichki xodimlar (insider) xavfi, kriptografik kalitlarni buzish va autentifikatsiyani chetlab o‘tish, shuningdek bulut va IoT muhitlaridagi konfiguratsion zaifliklar tizimli ravishda ko‘rib chiqiladi. Himoya blokida kriptografik usullar (AES, RSA/ECC, ChaCha20/Ascon, SHA-2/3), kuchaytirilgan autentifikatsiya (MFA), ruxsatlarni boshqarish modellari (RBAC/ABAC), tarmoq darajasida firewall va IDS/IPS, VPN hamda Zero Trust arxitekturasi integratsiyalangan holda baholanadi. Monitoring qatlamida ELK, SIEM yechimlari va mashinaviy o‘qitishga tayangan anomaliya aniqlash yondashuvlari erta ogohlantirish va tezkor javob choralarini ta’minlashi ko‘rsatiladi. Natijalarga ko‘ra, texnik (kriptografiya, tarmoq xavfsizligi), tashkiliy (siyosatlar, rollar/atributlar) va analitik (SIEM/AI) choralar uyg‘unligi asosida ko‘p bosqichli mudofaa modeli raqamli iqtisodiyot subyektlari uchun eng maqbul strategiya hisoblanadi.