HIMOYA GAZLARI TARKIBINING PAYVAND CHOKLARI MIKROSTRUKTURASI VA MEXANIK XOSSALARIGA TA’SIRINI TADQIQ ETISH - Kenjayev T.N.; Nasriddinov I.R. (JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS, 2026)
Annotatsiya: Ushbu maqolada yoyli payvandlash jarayonida qo‘llaniladigan turli tarkibli himoya gazlarining (Ar, CO₂, Ar+CO₂, Ar+O₂ aralashmalari) payvand choklari tuzilishi va mexanik xossalariga ta’siri kompleks ravishda o‘rganilgan. Tadqiqot davomida gaz muhitining metall vannadagi metallurgik jarayonlarga, yoy barqarorligiga, issiqlik kiritilishiga hamda metall tomchilarining ko‘chish mexanizmiga ta’siri tahlil qilindi.Mikrostrukturaviy tadqiqotlar natijasida gaz tarkibining donalar o‘lchami, ferrit-perlit, bainit yoki martensit fazalarining shakllanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatishi aniqlandi. CO₂ miqdorining ortishi oksidlanish jarayonlarini kuchaytirishi va nometall qo‘shimchalar miqdorini oshirishi, argon asosidagi aralashmalar esa mayda donali va bir jinsli tuzilma hosil qilishi kuzatildi.Mexanik sinovlar (cho‘zilishdagi mustahkamlik chegarasi, oquvchanlik chegarasi, nisbiy cho‘zilish, zarbaga chidamlilik va qattiqlik) natijalari shuni ko‘rsatdiki, optimal gaz tarkibini tanlash payvand birikmaning mustahkamligini 5–15 % ga oshirishi va zarbaga chidamliligini yaxshilashi mumkin. Shuningdek, gaz muhitini to‘g‘ri tanlash g‘ovaklik, shlak qo‘shimchalari va notekis erish kabi nuqsonlarni kamaytirishga xizmat qiladi.Olingan natijalar asosida himoya gazlari tarkibi bilan payvand chokining strukturaviy va mexanik ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi miqdoriy bog‘liqliklar aniqlanib, sanoatda yuqori sifatli va ishonchli payvand konstruksiyalarini olish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.