Journal of new century innovations - International scientific electronic journal ISSN (p): 2181-3671 ISSN (e): 2181-368X The journal is directed to the publication of scientific, methodical, methodical and artistic articles and theses related to the fields of science
TA’LIM JARAYONIDA O‘QUVCHILARDA MAS’ULIYAT TUYG‘USINI RIVOJLANTIRISHNING INNOVATSION USULLARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada ta’lim jarayonida o‘quvchilarda mas’uliyat tuyg‘usini shakllantirish va rivojlantirishning innovatsion pedagogik usullari yoritilgan. Zamonaviy ta’limda o‘quvchining shaxsiy faolligi, mustaqil fikrlashi va ijtimoiy mas’uliyatini oshirish muhim ahamiyat kasb etadi. Maqolada interfaol metodlar, raqamli texnologiyalar, loyihaviy ta’lim hamda reflektiv yondashuvlar orqali mas’uliyat tuyg‘usini rivojlantirish yo‘llari tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar: mas’uliyat, innovatsion ta’lim, interfaol metodlar, raqamli texnologiyalar, shaxsiy rivojlanish, loyihaviy ta’lim.
МЕТОДИКА ПРИМЕНЕНИЕ МУЛЬТИМЕДИЙНЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ОБУЧЕНИИ РУССКОМУ ЯЗЫКУ
Аннотация: В данной статье рассмотрена преимущества мультимедийных технологий в процессе обучение русскому языку. Также сопоставления традиционных методов с мультимедийными методами обучения. Подчеркивается, что мультимедиа считается одним из самых эффективных способов повышения интереса учеников в изучении русского языка и усилении их учебной деятельности. Мультимедийные технологии включают использование аудио и видео записи, графических и анимационных материалов, которые позволяют сделать учебный процесс более очевидным и познавательным. В статье раскрывается польза мультимедийных средств в развитии языковой и коммуникативной умении обучающихся, а также в развитии всех видов речевой деятельности: аудирования, говорения, чтения и письма. Подчеркивается, что применение видео материалов, аудио книг, различных сайтов и обучающих программ способствует повышение мотивации учеников и повышению эффективности учебного процесса. Кроме того показаны трудности, связанные с применением мультимедийных технологий, включая недостаток технических ресурсов и необходимость подготовки педагогов к работе с цифровыми средствами. Подводится итог о том, что правильное применение мультимедиа в преподавании русского языка даёт возможность сделать учебный процесс современным, активном и результативным, соответствующим требованиям информационный эры и новой образовательный программе.
Ключевые слова: русский язык, метод, мультимедийные технологии, аудио-видео материал.
O‘ZBEKISTONDA TERAPEVTIK STOMATOLOGIYA XIZMATLARINI MODERNIZATSIYA QILISH STRATEGIYASI
Annotatsiya : Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida sog‘liqni saqlash tizimini rivojlantirish doirasida terapevtik stomatologiya xizmatlarini modernizatsiya qilish strategiyasining asosiy yo‘nalishlari yoritilgan. Stomatologik xizmatlarni zamonaviy diagnostika va davolash texnologiyalari bilan ta’minlash, profilaktik stomatologiyani rivojlantirish, kadrlar salohiyatini oshirish hamda xizmatlar sifatini yaxshilash masalalari tahlil qilingan. Terapevtik stomatologiya xizmatlarini modernizatsiya qilish aholining og‘iz bo‘shlig‘i va umumiy salomatligini mustahkamlashda muhim omil ekanligi asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: terapevtik stomatologiya, modernizatsiya, sog‘liqni saqlash islohotlari, diagnostika, endodontiya, profilaktika, stomatologik xizmatlar.
A SYSTEMATIC APPROACH TO THE ORGANIZATION OF EDUCATIONAL PROCESSES IN GENERAL SECONDARY EDUCATION INSTITUTIONS
Abstract. This article scientifically substantiates the systematic approach to the organization of teaching and educational processes in general secondary education institutions.
Keywords. general secondary education, system approach, types of pedagogical systems, history of pedagogical systems, pedagogical process, independent learning and self-education, integrity, systematic approach, interaction processes.
INDUSTRIAL STRUCTURE EVOLUTION AND ITS KEY DRIVERS IN UZBEKISTAN’S ECONOMY
Abstract. This article examines the evolution of the industrial structure in Uzbekistan’s economy and identifies the key drivers shaping its transformation in the context of economic reforms and structural modernization. The study analyzes changes in sectoral composition, production dynamics, and value-added structure of the industrial sector, with particular attention to the role of technological progress, investment activity, institutional reforms, and state industrial policy. Using official statistical data and analytical methods, the research evaluates how internal and external factors – including foreign direct investment, innovation capacity, resource availability, and market liberalization – have influenced the development and diversification of the industrial sector. The findings reveal that Uzbekistan’s industrial structure has undergone significant transformation, characterized by a gradual shift from resource-based industries toward manufacturing and higher value-added sectors. The article highlights the importance of coordinated industrial policy, technological upgrading, and human capital development in ensuring sustainable industrial growth. The results contribute to a deeper understanding of structural changes in transition economies and provide practical insights for policymakers aimed at enhancing industrial competitiveness and long-term economic development.
Keywords: Industrial structure; Structural transformation; Industrial policy; Economic reforms; Key drivers; Manufacturing sector; Transition economy; Uzbekistan.
FUNCTIONAL AND CULTURAL ASPECTS OF PHRASEOLOGICAL UNITS WITH A HUMAN COMPONENT IN ENGLISH
Abstract. This article analyses English phraseological units that contain a human component, meaning a lexical element naming a part of the body, a mental faculty, or a socially recognizable human feature such as face, heart, hand, tongue, blood, brain, backbone, and the like. Such units are not only stable combinations of words but also compact carriers of cultural knowledge, evaluation, and pragmatic force. The study argues that human component phraseology functions as a bridge between embodied experience and cultural interpretation.
Kеywоrds: phraseology, idiom, human component, somatic component, cultural semantics, pragmatics, evaluation, metaphor.
ГЕНЕТИЧЕСКИЕ ПОЛИМОРФИЗМЫ ПРИ ЖЕЛЕЗОДЕФИЦИТНОЙ АНЕМИИ: ОТ ПАТОГЕНЕЗА ДО ПЕРСОНАЛИЗИРОВАННОЙ МЕДИЦИНЫ
Железодефицитная анемия (ЖДА) остаётся одной из наиболее распространённых форм анемии во всём мире, затрагивая более 1,2 миллиарда человек различных возрастов и групп риска — чаще всего детей раннего возраста, беременных женщин и лиц с хроническими заболеваниями, а её последствия включают ухудшение когнитивных функций, сниженный иммунный ответ и повышенную восприимчивость к ряду заболеваний [2,6]. ЖДА характеризуется снижением уровня гемоглобина и дефицитом железа, что приводит к нарушению транспорта кислорода и ухудшению функций тканей и органов [1,4,10]. Причины ЖДА традиционно связывают с недостаточным поступлением железа с пищей, кровопотерями и нарушениями всасывания. Однако последние десятилетия активно изучается генетический вклад в развитие и тяжесть ЖДА, а также влияние генетических полиморфизмов на ответ на лечение [3,9]. Несмотря на известные факторы риска (недостаточное питание, кровопотери), связь между рядом генетических полиморфных вариантов и риском ЖДА становится предметом интенсивного изучения, поскольку генетические факторы могут существенно модифицировать патогенез, тяжесть проявлений и ответ на терапию [5,12].
ANTONYMIC PECULIARITIES OF BLESSING AND CURSE PHRASES IN ENGLISH AND UZBEK LANGUAGES
Abstract. Blessing and curse phrases represent two opposite poles of expressive language, functioning as linguistically and culturally marked speech acts. This article investigates the antonymic peculiarities of blessing and curse phrases in English and Uzbek, focusing on semantic opposition, structural contrast, and pragmatic realization. The study identifies major antonymic pairs, analyzes their semantic fields and expressive intensity, and reveals both universal and language-specific features. The findings demonstrate that antonymy between blessing and curse phrases reflects not only lexical opposition but also deep-rooted cultural values and worldviews.
Key words: blessing, curse, antonymy, semantic opposition, expressive speech acts, English, Uzbek, linguoculture.
OKSIDATIV STRESS VA UNING HUJAYRA METOBOLIZMIGA TA’SIRI
Annotatsiya: Ushbu maqolada oksidativ stressning biokimyoviy mohiyati, uning hujayra metabolizmiga ko‘rsatadigan ta’siri hamda erkin radikallar va antioksidant tizimlar o‘rtasidagi muvozanatning ahamiyati yoritiladi. Oksidativ stress sharoitida lipidlar, oqsillar va nuklein kislotalarning oksidlanishi natijasida hujayra tuzilmalari zararlanib, metabolik jarayonlar izdan chiqishi ilmiy asosda bayon etiladi. Shuningdek, oksidativ stressning yurak qon tomir kasalliklari, qandli diabet, neyrodegenerativ holatlar va saraton kabi kasalliklar rivojlanishidagi roli tahlil qilinadi. Maqolada antioksidant himoya tizimlarining hujayrani oksidlovchi zararlanishdan himoyalashdagi ahamiyati ham ko‘rsatib beriladi.
Kalit so‘zlar: Oksidativ stress, erkin radikallar, reaktiv kislorod turlari, antioksidant tizim, hujayra metabolizmi, lipid peroksidlanishi, DNK shikastlanishi, hujayra himoyasi.
KIBERJINOYATLARNI ANIQLASH, FOSH ETISH HAMDA ULARNING SODIR ETILISHINI OLDINI OLISH FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISH
Annotatsiya: Ushbu maqolada zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida yuzaga kelayotgan kiberjinoyatlar, ularni aniqlash, fosh etish hamda oldini olish faoliyatini takomillashtirish masalalari tahlil qilinadi. Kiberjinoyatlarning asosiy turlari, ularning jamiyat va davlat xavfsizligiga salbiy ta’siri yoritilib, huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatida zamonaviy texnologiyalar, raqamli kriminalistika va xalqaro hamkorlikning ahamiyati ochib beriladi. Shuningdek, kiberxavfsizlikni mustahkamlash bo‘yicha taklif va tavsiyalar ilgari suriladi.
Kalit so‘zlar: kiberjinoyat, kiberxavfsizlik, axborot xavfsizligi, raqamli kriminalistika, profilaktika.
Annotatsiya: Ushbu maqolada o’simlik jamoasi o’rganilayotganda turlarni o’zaro va bir-biriga nisbatan past-baland bo’lib joylanishi o’rganiladi.Bunga yaruslik yoki qavatlik deyilishi o’rganiladi.Bundan tashqari sinuziya deganda jamoani tashkil etishda qatnashayotgan turlarning hayot formalari bo’yicha xilma-xilligi ham o’rganiladi.Masalam: pastki yaruslarni tashkil etishda gulli o’simliklarning o’tsimon vakillaridan tashqari sporali o’simliklardan plaunlar,qirqbo’g’imlilar va qirqquloqlar hammasishu yarusni tashkil qilishi mumkinligi ko’rib chiqiladi.O’simliklar jamoasi o’rganiladigan konkret kichik bir maydondagi o’simliklar guruhi assotsatsiya nomi bilan ma’lum bo’lib bu nom 1910 yilda Bryusselda o’tkazilgan xalqaro botaniklar kongresida qabul qilinganligi va bu o’zaro o’xshash assotsiyalarning bir nechtasi assotsiya gruppasini, bir necha assotsiya gruppalari esa birlashib o’simlik formatsiyasini tashkil qilishi kabi jarayonlar ko’rib chiqilib ushbu maqolada tahlil qilinadi
Kalit so’z: fitotsenoz, gorizontal,vertikal, mozayiklik, o’simlik jamoasi, struktura, sinmorfologiya, sinuziya. Geobotanik birliklar sxemasi.
YOSH VOLEYBOLCHILARNI DASTLABKI O‘RGATISH BOSQICHIDA MAXSUS JISMONIY SIFATLARNI RIVOJLANTIRISH
Annotatsiya: Ushbu ilmiy maqolada yosh voleybolchilarni dastlabki o‘rgatish bosqichida maxsus jismoniy sifatlarni — tezkorlik, kuch, chidamlilik va epchillikni rivojlantirishga qaratilgan mashqlar tizimining samaradorligi o‘rganildi. Tadqiqot jarayonida 10–12 yoshli voleybolchilar bilan tajriba-sinov mashg‘ulotlari tashkil etilib, maxsus tanlangan mashqlar orqali ularning jismoniy tayyorgarlik darajasidagi o‘zgarishlar tahlil qilindi. Olingan natijalar maxsus mashqlar tizimi yosh voleybolchilarning jismoniy va texnik tayyorgarligini sezilarli darajada oshirishini ko‘rsatdi.
Kalit so‘zlar: voleybol, yosh voleybolchilar, dastlabki o‘rgatish bosqichi, maxsus jismoniy sifatlar, tezkorlik, kuch, chidamlilik, epchillik, sakrash qobiliyati, jismoniy tayyorgarlik, mashg‘ulot jarayoni, maxsus mashqlar tizimi, sport tayyorgarligi.
UZUNLIKKA SAKRASH BILAN SHUG‘ULLANUVCHI AYOL SPORTCHILARNING TEXNIK-TAKTIK TAYYORGARLIGINI TAKOMILLASHTIRISH METODIKASI
Annotatsiya: Ushbu ilmiy maqolada uzunlikka sakrash bilan shug‘ullanuvchi ayol sportchilarning texnik-taktik tayyorgarligini takomillashtirish metodikasi yoritilgan. Tadqiqot jarayonida maxsus tayyorlangan mashqlar tizimi ishlab chiqildi va amaliyotda sinovdan o‘tkazildi. Tajriba natijasida sportchilarning sakrash texnikasi, qo‘l va oyoq koordinatsiyasi, sakrash masofasi va umumiy taktika ko‘rsatkichlarida ijobiy o‘zgarishlar qayd etildi. Olingan natijalar takomillashtirilgan metodikaning samaradorligini tasdiqlaydi.
Kalit so‘zlar: uzunlikka sakrash, ayol sportchilar, texnik tayyorgarlik, taktika, metodika, mashq, sport natijasi.
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA KOORDINATSIYANI RIVOJLANTIRISHGA QARATILGAN GIMNASTIKA MASHQLARI TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
Annotatsiya: Ushbu ilmiy maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda koordinatsion qobiliyatlarni rivojlantirishga qaratilgan gimnastika mashqlari tizimini takomillashtirish masalalari yoritilgan. Tadqiqot jarayonida gimnastikaning asosiy elementlari asosida tuzilgan maxsus mashqlar majmuasi ishlab chiqildi va amaliyotda sinovdan o‘tkazildi. Tajriba-sinov mashg‘ulotlari natijasida bolalarning harakat muvofiqligi, muvozanatni saqlash, fazoviy yo‘nalishni anglash va umumiy koordinatsion tayyorgarlik darajasida ijobiy o‘zgarishlar kuzatildi. Olingan natijalar takomillashtirilgan gimnastika mashqlari tizimining maktabgacha yoshdagi bolalar jismoniy rivojida samarali ekanligini ko‘rsatdi.
Kalit so‘zlar: maktabgacha yosh, koordinatsiya, gimnastika mashqlari, harakat muvofiqligi, muvozanat, jismoniy tarbiya, metodika.
A LINGUOPRAGMATIC ANALYSIS OF POLITENESS STRATEGIES IN ENGLISH AND UZBEK LANGUAGES
Abstract: This article explores the linguopragmatic features of politeness strategies in English and Uzbek languages. It investigates how cultural values and social hierarchy and communicative contexts shape the use of politeness expressions in both linguistic communities. The study draws on the theories of Brown and Levinson, Leech and Grice to analyze linguistic forms and pragmatic meanings that express politeness. Comparative analysis reveals that while English communication emphasizes individual autonomy and indirectness, Uzbek speech patterns reflect collectivist values, respect and social harmony. The findings highlight the importance understanding cross-cultural politeness strategies to enhance intercultural communication and translation accuracy.
Keywords: Politeness, pragmatics, communication, linguoculture, cross-cultural interaction.
OILADA FARZAND TARBIYASIGA PSIXOLOGIK YONDASHUVLAR
Mazkur maqolada oilada farzand tarbiyasiga psixologik yondashuvlarning ahamiyati tahlil qilinadi. Oila muhitining bola shaxsiyati shakllanishidagi o‘rni, ota-onaning tarbiyaviy uslublari, psixologik yondashuv turlari hamda yosh davrlariga mos tarbiya tamoyillari yoritib berilgan. Shuningdek, ota-ona va farzand o‘rtasidagi muloqotning psixologik jihatlari ochib berilib, farzandning emotsional barqarorligi va ijtimoiy moslashuviga ta’siri asoslab berilgan. Maqola natijalari ota-onalar, pedagoglar va amaliyotchi psixologlar uchun metodik ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: Oila tarbiyasi, psixologik yondashuv, farzand tarbiyasi, oila muhiti, ota-ona va bola munosabatlari, emotsional rivojlanish, tarbiya uslublari, shaxs kamoloti, psixologik qo‘llab-quvvatlash.
ZO‘RAVONLIKKA UCHRAGAN BOLALAR BILAN KORREKSION ISHLAR OLIB BORISH
Annotatsiya: Ushbu maqolada zo‘ravonlikka uchragan bolalar bilan olib boriladigan korreksion ishlarning psixologik-pedagogik asoslari yoritilgan. Zo‘ravonlikning bolalar ruhiyatiga ta’siri, korreksion ishlarning asosiy yo‘nalishlari va psixologning ushbu jarayondagi o‘rni ilmiy asosda tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar: zo‘ravonlik, bola psixologiyasi, korreksion ishlar, psixologik yordam, reabilitatsiya.
DAVLAT INVESTITSIYALARINING SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Annotatsiya: Mazkur maqolada davlat investitsiyalarining iqtisodiy samaradorligini baholash masalasi tanqidiy va empirik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Amaldagi ilmiy va amaliy yondashuvlarda davlat investitsiyalarining samaradorligi ko‘pincha mablag‘larni o‘zlashtirish darajasi yoki loyiha soni bilan cheklanib baholanayotgani, bu esa investitsiyalarning real iqtisodiy va fiskal natijalarini to‘liq aks ettirmasligi asoslab beriladi. Tadqiqotda davlat investitsiyalarining hududiy iqtisodiy o‘sish, bandlik ko‘rsatkichlari hamda byudjet barqarorligiga ta’siri empirik ma’lumotlar asosida baholanadi. Tahlil jarayonida O‘zbekiston hududlari bo‘yicha davlat investitsiyalari hajmi va asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi bog‘liqlik statistik usullar orqali aniqlanadi. Olingan natijalar davlat investitsiyalarining samaradorligi hududlar kesimida bir xil emasligini hamda institutsional va tarmoqlararo omillar ushbu samaradorlikka sezilarli ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatadi. Maqola yakunida davlat investitsiyalarini rejalashtirish va baholash mexanizmlarini takomillashtirishga qaratilgan ilmiy-amaliy xulosalar va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Kalit so‘zlar: davlat investitsiyalari, investitsiya samaradorligi, hududiy iqtisodiy o‘sish, bandlik ko‘rsatkichlari, fiskal barqarorlik, empirik tahlil, statistik baholash, O‘zbekiston hududlari.
HARBIY PSIXOLOGIK MUHITDA RUHIY BARQARORLIKNI TA’MINLASH VA STRESSNI BOSHQARISH STRATEGIYALARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada harbiy xizmat muhitida ruhiy salomatlikni ta'minlash va stress holatlarini boshqarish bo‘yicha determinantlar tizimi kompleks tarzda o‘rganiladi. Harbiy xizmatchilarning psixologik barqarorligi nafaqat individual sog‘lig‘iga, balki xizmat samaradorligi, ijtimoiy moslashuv va intizom darajasiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Tadqiqotda psixologik xizmatlar faoliyati, mavjud muammolar, normativ-huquqiy asoslar va xorijiy tajribalar tahlili asosida samarali yechimlar taklif etiladi. Ruhiy barqarorlikni mustahkamlashga doir strategiyalar harbiy tizimning barqaror ishlashi va xavfsizligini ta'minlashda hal qiluvchi omil sifatida asoslab berilgan. Maqolada O‘zbekiston Respublikasining tegishli me’yoriy-huquqiy hujjatlari, milliy va xalqaro tajribalar asosida harbiy psixologik xizmatlarni takomillashtirishga oid tavsiyalar ishlab chiqilgan. Xulosa sifatida, ruhiy salomatlikni ta’minlash harbiy tizimdagi barqarorlik, xavfsizlik va xizmat intizomini mustahkamlashda asosiy omillardan biri ekanligi asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: Harbiy psixologiya, ruhiy salomatlik, stress, harbiy muhit, psixologik xizmat, stress menejment, ijtimoiy-psixologik muhit, psixoprofilaktika, reabilitatsiya, harbiy xizmat samaradorligi.
Annotatsiya. Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida amalda qo‘llanilayotgan foiz stavkalari tizimi, ularning iqtisodiy mazmuni, shakllanish mexanizmlari va iqtisodiyotdagi roli keng yoritiladi. Tadqiqot doirasida Markaziy bankning asosiy stavkasi, tijorat banklarining kredit va depozit foiz stavkalari, davlat qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha daromadlilik, mikromoliyaviy tashkilotlar va lizing kompaniyalarida qo‘llaniladigan foiz stavkalari tahlil qilinadi. Shuningdek, foiz stavkalariga ta’sir etuvchi omillar, inflyatsiya bilan o‘zaro bog‘liqligi, real va nominal foiz stavkalari tushunchalari hamda foiz siyosatining iqtisodiy o‘sish, investitsiya faolligi va aholi farovonligiga ta’siri ilmiy-uslubiy asosda ko‘rib chiqiladi. Maqola natijalari O‘zbekiston moliya bozorida foiz stavkalari mexanizmini chuqurroq anglashga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: foiz stavkasi, Markaziy bank, asosiy stavka, kredit foizi, depozit foizi, inflyatsiya, monetar siyosat, bank tizimi.
ABDULLA AVLONIYNING IJTIMOIY-PEDAGOGIK FAOLIYATI
Abdulla Avloniy o‘zbek jadidchilik harakatining yetuk namoyandasi, ma’rifatparvar pedagog va jamoat arbobi sifatida milliy ta’lim tizimi rivojiga salmoqli hissa qo‘shgan. Uning ijtimoiy-pedagogik faoliyati xalqni ilm-ma’rifat orqali uyg‘otish, jamiyatni isloh qilish va barkamol avlodni tarbiyalash g‘oyalariga asoslangan. Avloniy tomonidan tashkil etilgan yangi usul maktablari zamonaviy ta’limning shakllanishida muhim ahamiyat kasb etgan. Mutafakkir ta’lim va tarbiyaning uzviy bog‘liqligini ta’kidlab, yosh avlodni axloqan yetuk, vatanparvar va ijtimoiy faol shaxs sifatida tarbiyalashni asosiy vazifa deb bilgan. Uning “Turkiy guliston yoxud axloq” asari axloqiy tarbiya masalalarini yorituvchi muhim pedagogik manba hisoblanadi. Abdulla Avloniy o‘qituvchi shaxsining jamiyatdagi o‘rniga alohida e’tibor qaratib, pedagog mas’uliyati va kasbiy mahoratini yuksak baholagan. Uning ijtimoiy-pedagogik qarashlari bugungi ta’lim-tarbiya jarayonida ham dolzarb bo‘lib, milliy pedagogika rivojida muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega. Abdulla Avloniyning ijtimoiy-pedagogik faoliyati yangi usuldagi maktablar ochish, "Jamiyati xayriya" va "Turon" jamiyatlarini tuzish orqali ma'rifatni yoyish, milliy teatr va madaniyatni rivojlantirish, axloqiy-estetik tarbiya berishga qaratilgan bo'lib, o'z davrining ilg'or jadidchilik harakatining asosiy vakillaridan biri sifatida xalq ma'rifati va milliy uyg'onishga katta hissa qo'shgan. Uning faoliyati ta'lim-tarbiya, axloq, milliy qadriyatlar, yangi maktablar ochish, sahna san'ati orqali tarbiya berish kabi yo'nalishlarni qamrab olgan.
OBSTACLE TO FAMILY HARMONY: PSYCHOLOGICAL CONSEQUENCES OF CONFLICTS AND WAYS OF ELIMINATION
Abstract: In this work, ways to maintain family harmony and resolve conflicts are analyzed. The work focuses on the psychological and social causes of family conflicts and their consequences. Among them, the role of communication culture, psychological methods of listening, family therapy, and counseling services is highlighted. Stress management techniques and practical recommendations for ensuring emotional stability are presented. Strategies for conflict resolution and the development of preventive measures were also considered. The work emphasizes the importance of family harmony for the stability of society.
Key words: family harmony, family conflicts, psychological consequences, interaction, family therapy, stress management, conflict resolution, community stability.
SINXRON TARJIMA: KELIB CHIQISH TARIXI, HOZIRGI KUNDAGI NAZARIY ASOSLARI VA AMALIY MUAMMOLARI
Annotatsiya: Ushbu ilmiy maqolada sinxron tarjimaning nazariy asoslari va amaliy jihatlari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqotda sinxron tarjimaning lingvistik, psixolingvistik hamda kognitiv xususiyatlari yoritilib, tarjima jarayonida yuzaga keladigan asosiy muammolar – vaqt tanqisligi, terminologik murakkablik, e’tibor va xotira yuklamasi kabi omillar ilmiy asosda ko’rib chiqiladi. Shuningdek, maqolada sinxron tarjima nazariyasini chuqurroq anglash , amaliy ko’nikmalarni takomillashtirish va tarjimonlarni tayyorlash jarayonini rivovlantirishga oid tavsiyalar berib o’tiladi.
Kalit so’zlar: sinxron tarjima, tarjima strategiyalari, terminologiya, mahorat, ko’nikma
TA’LIM SIFATINI TA’MINLASHDA RAHBARNING LIDERLIK QOBILIYATINING PEDAGOGIK AHAMIYATI
Annotatsiya. Mazkur maqolada ta’lim muassasalarida ta’lim sifatini oshirish jarayonida rahbarning liderlik qobiliyatining o‘rni va ahamiyati ilmiy-nazariy hamda pedagogik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’lim tizimida rahbarning faqat ma’muriy boshqaruvchi emas, balki pedagogik lider sifatida faoliyat yuritishi zarurligi asoslanadi. Ta’lim sifati, liderlik kompetensiyalari, boshqaruv samaradorligi o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik ochib beriladi.
Kalit so‘zlar: ta’lim sifati, liderlik, rahbar, pedagogik boshqaruv, transformatsion liderlik, ta’lim menejmenti.
ЦИФРОВЫЕ ИНДИВИДУАЛЬНЫЕ ПЛАНЫ РАБОТЫ ПРОФЕССОРСКО-ПРЕПОДАВАТЕЛЬСКОГО СОСТАВА В МЕДИЦИНСКОМ ОБРАЗОВАНИИ. МОНИТОРИНГ И ОЦЕНКА В СИСТЕМЕ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ
Аннотация. В статье рассматривается цифровизация формирования и мониторинга автоматизированных индивидуальных планов работы преподавателей в системе высшего образования. Предложена логика сквозного процесса «планирование—согласование—исполнение—контроль» в единой информационной системе с применением KPI и управленческих дашбордов для поддержки решений на уровне кафедры, факультета и администрации вуза. Методологически работа опирается на подход design science, исследования по BI / дашбордам в высшем образовании и практики справедливого распределения академической нагрузки. Показано, что внедрение цифрового мониторинга повышает прозрачность, снижает число ошибок и сокращает трудозатраты на подготовку/проверку планов [1–3].
Ключевые слова: высшее образование; преподаватель; индивидуальный план; мониторинг; KPI; дашборд; business intelligence; цифровое управление.
ИИ-ТЕХНОЛОГИИ В МЕДИЦИНЕ. ДИАГНОСТИЧЕСКАЯ ТОЧНОСТЬ, ПРОГНОЗИРОВАНИЕ И КАЧЕСТВО МЕДИЦИНСКИХ УСЛУГ
Аннотация. Искусственный интеллект (ИИ) в медицине применяется для диагностики, прогнозирования рисков, поддержки клинических решений, анализа медицинских изображений, автоматизации документации и оптимизации процессов здравоохранения. Систематические обзоры показывают, что ИИ в реальных клинических сценариях визуализации способен повышать эффективность и менять организацию рабочих потоков. При этом клиническая интерпретация результатов моделей глубокого обучения требует строгой оценки качества данных, валидности и воспроизводимости, а также корректного чтения доказательной базы. Внедрение ИИ-систем ограничивается барьерами организационного и человеческого факторов (доверие, принятие, ответственность), а также рисками смещения данных и недостаточной переносимости между учреждениями; эти детерминанты подробно описаны в обзорах по AI-CDSS. Для генеративного ИИ и больших мультимодальных моделей ключевыми остаются вопросы этики, безопасности, конфиденциальности и управления, что отражено в рекомендациях ВОЗ.
Ключевые слова: искусственный интеллект; здравоохранение; поддержка клинических решений; медицинская визуализация; глубокое обучение; генеративный ИИ; большие языковые модели; этика; безопасность данных.
ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ В МЕДИЦИНЕ И ЕГО ЗНАЧЕНИЕ
МОНТОРИНГ АВТОМАТИЗИРОВАННЫХ ИНДИВИДУАЛЬНЫХ ПЛАНОВ РАБОТЫ ПРОФЕССОРСКО-ПРЕПОДАВАТЕЛЬСКОГО СОСТАВА В СИСТЕМЕ МЕДИЦИНСКОГО ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ.
Ключевые слова: высшее образование; преподаватель; индивидуальный план; мониторинг; KPI; дашборд; business intelligence; цифровое управление
ТИББИЙ ТАЬЛИМДА ПРОФЕССОР-ЎҚИТУВЧИЛАРНИНГ РАҚАМЛИ ШАХСИЙ ИШ РЕЖАЛАРИ. ОЛИЙ ТАЪЛИМДА МОНИТОРИНГ ВА БАҲОЛАШ
Аннотация. Мақолада олий таълим муассасаларида профессор-ўқитувчиларнинг автоматлаштирилган шахсий иш режаларини (таълим, илмий-тадқиқот, услубий ва ташкилий фаолият) шакллантириш ҳамда мониторинг қилишни рақамлаштириш масалалари ёритилади. Тадқиқотда шахсий иш режаларини тасдиқлаш–ижро–назорат қилиш циклини ягона ахборот тизимида юритиш, KPI ва дашбордлар орқали раҳбарият учун тезкор бошқарув қарорларини қўллаб-қувватлаш, шунингдек маълумотлар сифатини ошириш механизмлари асосланади. Методологик жиҳатдан дизайн-сайенс ёндошуви, бизнес-интеллект ва дашбордлар бўйича муваффақият омиллари, шунингдек меҳнат юкламасини адолатли тақсимлаш тамойиллари ҳисобга олинди. Натижада иш режасига оид ҳужжатлар айланмаси қисқариши, кечикишлар камайиши ва шаффофликнинг ошишига хизмат қилувчи тавсиялар шакллантирилди [1–3].
Калит сўзлар: олий таълим; профессор-ўқитувчи; шахсий иш режаси; мониторинг; KPI; дашборд; бизнес-интеллект; рақамли бошқарув.
TIBBIYOTDA AI TEXNOLOGIYALARI. DIAGNOSTIK ANIQLIK, PROGNOZ VA XIZMAT SIFATI
Annotatsiya. Sun’iy intellekt (SI) tibbiyotda diagnostika, prognozlash, klinik qarorlarni qo‘llab-quvvatlash, tibbiy tasvirlarni tahlil qilish, hujjatlashtirish va sog‘liqni saqlash jarayonlarini optimallashtirishda qo‘llanilmoqda. So‘nggi dalillar SI yechimlari, ayniqsa klinik tasvirlashda (radiologiya va boshqa yo‘nalishlar) ish samaradorligini oshirishi va ish oqimlarini qayta tashkil etishga yordam berishini ko‘rsatadi. Shuningdek, chuqur o‘rganish (deep learning) asosidagi tibbiy tasvir tahlili klinik amaliyotda baholash mezonlari va “ishonchli dalil” talablarini kuchaytirishni taqozo etadi. Biroq SI tizimlarini joriy etishda ma’lumotlar sifati, umumlashuvchanlik, tarafkashlik (bias), tushuntiriluvchanlik, klinik xavfsizlik va javobgarlik masalalari markaziy o‘rinda qolmoqda; SI asosidagi klinik qarorlarni qo‘llab-quvvatlash vositalarini amaliyotga tatbiq etish omillari (to‘siqlar va fasilitatorlar) bo‘yicha tizimli sharhlar buni tasdiqlaydi. Generativ SI va katta (multi-modal) modellardan foydalanishda esa etik boshqaruv, maxfiylik va nazorat mexanizmlari bo‘yicha xalqaro tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt; sog‘liqni saqlash; klinik qarorlarni qo‘llab-quvvatlash; tibbiy tasvir tahlili; chuqur o‘rganish; generativ SI; katta til modellari; etik boshqaruv; ma’lumotlar xavfsizligi.