Journal of new century innovations - International scientific electronic journal ISSN (p): 2181-3671 ISSN (e): 2181-368X The journal is directed to the publication of scientific, methodical, methodical and artistic articles and theses related to the fields of science
MAKTABGACHA TA`LIM YOSHDAGI BOLALAR LAYOQATINI SHAKLLANTIRISH
Annotatsiya: Maktabgacha yoshdagi bolalar, asosan 6-7 yoshli bolalar maktabga tayyorgarligining asosiy belgilaridan biri nutqini rivojlanganligidir. Bolalar bog`chasida har bir guruhda nutq o`stirish bo`yicha egallashi lozim bo`lgan bilim, ko`nikma va malakalarining m`eyori ko`rsatilgan. O`z vaqtida muntazam kundalik faoliyatda, mashg`ulotlar jarayonida dasturda ko`rsatilgan vazifalar amalga oshirilsagina kutilgan natijaga erishiladi.
Kalit so`zlar: nutqining rivojlanishi, maktabgacha ta'lim, pedagogik texnologiyalar, reproduktiv, didaktik tamoyil, ta'lim texnalogiyasi, o’yin faoloiyati.
Copyright (c) 2022 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Вода является основным элементом для поддержания жизни на Земле. Простая вода не только необходима для функционирования организма человека, но и оказывает положительное влияние на различные системы организма. В статье рассматриваются основные преимущества простой воды для здоровья, влияние на физическую активность, когнитивные функции и общее самочувствие человека. Обсуждаются как рекомендации по потреблению воды, так и возможные последствия недостаточного водопотребления.
Ключевые слова: вода, здоровье, гидратация, когнитивные функции, физическая активность, водопотребление.
TERI VA ICHKI QARISHGA TAʼSIR ETUVCHI OMILLAR: BIOLOGIK, ATROF-MUHIT VA TERAPEVTIK JIHATLAR
Annotatsiya: Qarish jismoniy funksiyalarning bosqichma-bosqich yomonlashuvi va kasalliklarga moyillikning ortishi bilan tavsiflanib, barcha organ va toʻqimalarga, ayniqsa teriga taʼsir koʻrsatadi. Teri qarishi ichki omillar (genetika, hujayra metabolizmi) va tashqi omillar (atrof-muhit, turmush tarzi) taʼsirida yuzaga keladi. Bu mexanizmlarni tushunish sogʻlom qarishni ragʻbatlantirish va teri qarishi taʼsirini kamaytirish uchun juda muhimdir. Ushbu sharh teri va ichki qarishga taʼsir etuvchi asosiy omillarni umumlashtirib, ularning tagida yotuvchi mexanizmlar va hissa qoʻshuvchi elementlar haqida keng tushuncha berishga qaratilgan.
Kalit soʻzlar: Biologik mexanizmlar | atrof-muhit omillari | tashqi (ekstrinsik) qarish | ichki (intrinsik) qarish | teri qarishi.
KUZGI QATTIQ BUG'DOY NAVLARI VA HOSILDORLIGI
Annotatsiya: Ushbu maqolada kuzgi qattiq bug‘doy navlarining agrobiologik xususiyatlari, ularning ekish va yetishtirish texnologiyasi, moslashtiruvchanligi hamda hosildorligi to‘g‘risida zamonaviy ilmiy hamda amaliy manbalar asosida tahlil berilgan. Kuzgi qattiq bug‘doy navlarining seleksion-eraraligi, yuqori hosildorligi, iqlim va tuproq sharoitlariga moslashuvi, kasallik va zararli omillarga chidamliligi, texnologik va oziqlik sifati bilan bog‘liq asosiy ko‘rsatkichlar yoritilgan. Ushbu maqolada navlarning genetik resurslari, agrotexnik tadbirlar, parvarish va urug‘ tanlash texnologiyasi, navlararo va nav ichidagi farqlar, tuproq-iqlim sharoitiga mos ekish sxemalari va har xil agrofonlarda kuzatilgan hosildorlik natijalari haqida batafsil ma’lumotlar bayon etiladi.
Kalit so‘zlar: Kuzgi qattiq bug‘doy, nav, hosildorlik, seleksiya, agrotexnika, tuproq-iqlim, don sifati, moslashuvchanlik, kasalliklarga chidamlilik.
KUZGI BUG‘DOY URUG‘LARINING DON SIFATLARIGA MAKRO VA MIKRO O‘G‘ITLAR HAMDA O‘STIRUVCHI STIMULYATORLARNING BOG‘LIQLIGI
Annotatsiya: Ushbu maqolada kuzgi bug‘doy urug‘larining don sifatlarini oshirishda makro va mikro o‘g‘itlarning, shuningdek o‘stiruvchi stimulyatorlarning roli, ta’sir mexanizmlari va samaradorligi keng yoritiladi. Maqolada shu vositalar yordamida don sifat ko‘rsatkichlari va hosildorlik qanday o‘zgarishi, agrar texnologiyalarni takomillashtirish va zamonaviy yondashuvlarning ahamiyati ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. O‘g‘itlar va stimulyatorlar bilan ishlash tajribasi, ularni qo‘llash texnologiyasi, kuzgi bug‘doy urug‘ining biologik va fiziologik xususiyatlariga ta’siri haqida ma’lumotlar, xalqaro va mahalliy olimlaridan olingan ilmiy natijalar asosida bayon etiladi.
Kalit so‘zlar: Kuzgi bug‘doy, don sifati, makro o‘g‘itlar, mikro o‘g‘itlar, o‘stiruvchi stimulyatorlar, agrar texnologiya, seleksiya, hosildorlik.
KUZGI BUG'DOYNING NAVLARI VA FOYDALI XUSUSIYATLARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada kuzgi bug‘doyning navlari, ularning asosiy xususiyatlari, agrar sohadagi ahamiyati hamda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashdagi o‘rni keng yoritiladi. Bug‘doy navlarining agronomik va fiziologik xususiyatlari, hosildorlik salohiyati, qishloq xo‘jaligingizda foydalanish imkoniyatlari va innovatsion yutuqlari tahlil qilinadi. Shuningdek, har bir navning tuproq va iqlimga moslashuv darajasi, kasalliklarga chidamliligi va zamonaviy selektsiya yutuqlari haqida so‘z yuritiladi. Maqolaning oxirida kuzgi bug‘doy navlarini tanlash va yetishtirish borasidagi asosiy tavsiyalar va xulosalar keltiriladi.
Kalit so‘zlar: Kuzgi bug‘doy, seleksiya, navlar, hosildorlik, agronomiya, qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat xavfsizligi, kasalliklarga chidamlilik, agrar innovatsiyalar.
JISMONIY TARBIYA ORQALI YOSHLARNI VATANPARVARLIK RUHIDA TARBIYALASH
Annotatsiya: Ushbu maqolada jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari vositasida o‘sib kelayotgan yosh avlodni vatanparvarlik ruhida tarbiyalashning ijtimoiy-pedagogik mexanizmlari tadqiq etilgan. Muallif jismoniy madaniyatning shaxs ma’naviy-axloqiy qiyofasini shakllantirishdagi o‘rni, milliy o‘yinlar va sport turlarining vatanparvarlik tuyg‘usini yuksaltirishdagi ahamiyatini ilmiy nuqtai nazardan tahlil qilgan. Maqolada yoshlarda milliy g‘urur, sadoqat, mardlik va fidoiylik kabi xislatlarni jismoniy tarbiya darslari va darsdan tashqari tadbirlar tizimida rivojlantirish bo‘yicha metodik tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: Jismoniy tarbiya, vatanparvarlik, yoshlar siyosati, milliy g‘urur, sog‘lom turmush tarzi, xalq o‘yinlari, harbiy-vatanparvarlik, pedagogik yondashuv.
SURXON VOHASI XALQ QO‘SHIQLARINING JANRIY-TIPOLOGIK VA ETNOMUSIQIY XUSUSIYATLARI Muzaffar Naimovning “Surxon qo‘shiqlari” (III-qism) to`plam materiallari asosida
Annotatsiya: Mazkur maqolada Muzaffar Naimov tomonidan tuzilgan “Surxon qo‘shiqlari. III-qism” o‘quv qo‘llanmasida berilgan xalq qo‘shiqlari janriy-tipologik, ijro konteksti va etnomusiqiy xususiyatlari nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Tadqiqotda Surxon vohasiga xos to‘y marosim qo‘shiqlari, Navro‘z sayli aytimlari, mavsumiy-mehnat qo‘shiqlari, yilnoma-taqvim qo‘shiqlari hamda lirik-maishiy qo‘shiqlarning ijro shakli, vazifasi, lokal xususiyatlari va pedagogik ahamiyati ochib beriladi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, Surxon vohasi xalq qo‘shiqlari marosim, mehnat, taqvimiy davr va maishiy munosabatlar bilan bevosita bog‘langan sinkretik madaniy hodisa bo‘lib, ularning ta’lim jarayonida qo‘llanishi talabalar folklor tafakkuri, ijrochilik madaniyati va milliy musiqiy identifikatsiyasini shakllantirishda muhim vosita bo‘la oladi.
Kalit so‘zlar: Surxon vohasi, xalq qo‘shiqlari, folklor ijrochiligi, to‘y qo‘shiqlari, Navro‘z qo‘shiqlari, mavsumiy-mehnat qo‘shiqlari, nomoddiy madaniy meros, etnomusiqashunoslik, musiqa ta’limi.
SURXON VOHASI ALLALARI VA NIKOH-TO‘Y QO‘SHIQLARINING ETNOMADANIY HAMDA TARBIYAVIY AHAMIYATI (M. Naimovning “Qadim Surxon navolari” to‘plami asosida)
Annotatsiya: Mazkur maqolada Muzaffar Naimov tomonidan yozib olinib, nashrga tayyorlangan “Qadim Surxon navolari” to‘plamidagi allalar va Surxondaryo nikoh-to‘y marosimi qo‘shiqlarining etnomadaniy, poetik, tarbiyaviy hamda musiqiy-funksional xususiyatlari tahlil qilinadi. To‘plam Surxon vohasi xalq og‘zaki ijodining muhim namunalari — alla, yor-yor, o‘lan, lapar, kelin salom kabi janrlarni o‘zida jamlagani bilan ahamiyatlidir. Tadqiqotda mazkur qo‘shiqlar xalqning oilaviy-maishiy hayoti, farzand tarbiyasi, nikoh marosimi, ayol ijrochiligi, avlodlar davomiyligi va milliy o‘zlikni anglash jarayonidagi o‘rni nuqtayi nazaridan yoritiladi. Xulosa sifatida Surxon vohasi qo‘shiqlarini raqamlashtirish, nota va audio shaklida ilmiy kataloglashtirish, ularni musiqa ta’limi jarayoniga kiritish zarurligi asoslanadi.
Kalit so‘zlar: Surxon vohasi, alla, yor-yor, kelin salom, nikoh-to‘y qo‘shiqlari, xalq og‘zaki ijodi, marosim folklori, etnomadaniyat, musiqa ta’limi, raqamlashtirish.
O‘ZBEK XALQ MUSIQA IJODIYOTINING TASNIFI VA UNI MUSIQA TA’LIMIDA O‘RGATISHNING ILMIY-PEDAGOGIK AHAMIYATI (Q. B. Panjiyevning “O‘zbek xalq musiqa ijodi” o‘quv qo‘llanmasi asosida
Annotatsiya: Mazkur maqolada Q. B. Panjiyevning “O‘zbek xalq musiqa ijodi” o‘quv qo‘llanmasi asosida o‘zbek xalq qo‘shiqchilik ijodiyotining tasnifi, mahalliy uslublar tizimi, musiqiy-she’riy tuzilishi va ularni musiqa ta’limida o‘rgatishning pedagogik ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda xalq qo‘shiqlari faqat badiiy-estetik hodisa emas, balki xalqning tarixiy xotirasi, urf-odatlari, mehnat faoliyati, marosim madaniyati va ma’naviy qadriyatlarini saqlovchi muhim ijtimoiy-madaniy manba sifatida talqin etiladi. Muallif qo‘llanmada o‘zbek xalq qo‘shiqlarini oilaviy marosim, mehnat, mavsumiy, diniy va erkin mavzuli aytimlar doirasida tizimlashtiradi. Shuningdek, qo‘llanmada 1965–2010-yillar davomida olib borilgan musiqiy-folklor ekspeditsiyalari natijalari, mahalliy aholi orasida amaliy “iste’mol”da bo‘lgan kuy-qo‘shiqlar va ularning etnologik hamda etnografik jihatlari yoritilgan. Maqolada mazkur manbaning oliy ta’lim muassasalarida “Musiqa ta’limi” yo‘nalishi talabalarini xalq musiqa merosi bilan tanishtirish, ularning etnomusiqiy tafakkurini rivojlantirish va ijrochilik kompetensiyasini shakllantirishdagi o‘rni asoslanadi.
Kalit so‘zlar: o‘zbek xalq musiqasi, xalq qo‘shiqlari, aytim, folklor, mahalliy uslub, oilaviy marosim qo‘shiqlari, mehnat qo‘shiqlari, mavsumiy qo‘shiqlar, musiqa ta’limi, etnomusiqashunoslik.
O‘SMIR YOSHDAGI O‘QUVCHILARNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARINI HISOBGA OLGAN HOLDA TASVIRIY SAN’AT DARSLARINI TASHKIL ETISH METODIKASI
Annotatsiya: Mazkur maqolada o‘smir yoshdagi o‘quvchilarning psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda tasviriy san’at darslarini tashkil etishning pedagogik va metodik asoslari yoritilgan. O‘smirlik davriga xos bo‘lgan maksimalizm, tanqidiy fikrlash, mustaqillikka intilish, emotsional barqarorlikning o‘ziga xos jihatlari hamda ularning tasviriy faoliyatga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, tasviriy san’at darslarida individual yondashuv, samimiy muloqot, rag‘batlantirish va zamonaviy ta’lim metodlaridan foydalanish orqali o‘quvchilarning ijodiy qobiliyati, badiiy tafakkuri, estetik didi va tasviriy ko‘nikmalarini rivojlantirish imkoniyatlari asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: O‘smirlik davri, tasviriy san’at, tasviriy faoliyat, psixologik xususiyatlar, pedagogik yondashuv, metodika, individual yondashuv, samimiy muloqot, ijodiy qobiliyat, badiiy tafakkur, estetik did, motivatsiya.
Abduqaxorova Muslimaxon Mirzabaxrom qizi
THE ARCHITECTURE OF ENGINEERED UNDERDEVELOPMENT: DECONSTRUCTING THE INFORMATIONAL AND INSTITUTIONAL PARADIGMS OF POST-SOVIET AUTOCRACY
Abstract: Contemporary Western political economy has largely coalesced around two dominant paradigms to explain the persistence of authoritarianism and economic stagnation in the Global South and post-Soviet space: the “informational autocracy” model articulated by Sergei Guriev and Daniel Treisman, and the “inclusive versus extractive institutions” framework developed by Daron Acemoglu and James A. Robinson. While these theories offer sophisticated descriptive mechanisms of modern dictatorial survival and institutional failure, this article argues that they suffer from a structural, teleological bias that obscures the exogenous geopolitical and economic forces driving post-Soviet autocracy. Drawing upon the analytical framework of Dr. Mahmudjon Kuchkarov, this paper conducts a critical comparative analysis of these models. It exposes the latent ideological functions within Guriev’s and Robinson’s works—specifically, their tendency to naturalize underdevelopment as an endogenous institutional failure rather than a deliberate neocolonial strategy. By contrasting the post-1945 “development model” applied to resource-poor Japan with the post-1991 “underdevelopment model” applied to the resource-rich former Soviet Union, this article introduces Kuchkarov’s thesis: that post-Soviet kleptocracy, systemic poverty, and corruption are not evolutionary errors, but engineered mechanisms designed to facilitate capital extraction to Western financial centers. The paper concludes that true institutional inclusivity must begin with academic inclusivity, using the marginalization of foundational epistemological work—such as Kuchkarov’s Human Language Theory—as a case study of how intellectual suppression sustains extractive regimes.
Keywords: Informational Autocracy, Extractive Institutions, Neocolonialism, Post-Soviet Transition, Kleptocracy, Human Language Theory, Political Economy.
LANGUAGE AS SEMANTIC GOVERNANCE: FROM PAVLOV’S SECOND SIGNALING SYSTEM TO AN ODAM TILI THEORY OF SOCIAL CONTROL
Abstract: This article examines language not merely as a medium of communication but as a mechanism of cognitive mediation and social regulation. Starting from Ivan Pavlov’s concept of the second signaling system, the paper argues that verbal signs function as specifically human signals that reorganize perception, abstraction, and response. Contemporary research in language and cognition, discourse studies, and behavioral framing supports the broader claim that linguistic form influences how humans categorize reality, allocate attention, infer norms, and act within institutional environments. Building on this literature, the paper introduces the Odam Tili perspective associated with Dr. Mahmudjon Kuchkarov, according to which language should not be reduced to an arbitrary symbolic code but understood as emerging from a deeper relation among embodied action, sound, and meaning. From this standpoint, language becomes not only a representational tool but a governing infrastructure: it can align perception with lived experience, or detach thought from it. The article proposes the concept of semantic governance to describe the regulation of individuals and societies through naming, framing, and discourse control. It concludes that any serious theory of power, cognition, or human freedom must treat language as a central site of social struggle rather than a secondary cultural ornament.
Keywords: Pavlov; second signaling system; language and cognition; discourse and power; framing; semantic governance; Odam Tili; social control
BOSHLANG‘ICH TA’LIM JARAYONIDA KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV ASOSIDA O‘QUVCHILARNING MANTIQIY, TANQIDIY VA IJODIY FIKRLASH KO‘NIKMALARINI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’lim jarayonida zamonaviy kompetensiyaviy yondashuv asosida o‘quvchilarning mantiqiy, tanqidiy va ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishning pedagogik-psixologik mexanizmlari tadqiq etilgan. Kichik maktab yoshidagi bolalarning intellektual salohiyatini oshirishda interaktiv ta'lim texnologiyalari va muammoli vaziyatlarning o‘rni tahlil qilingan. Maqola davomida o‘quvchilarning mustaqil fikrlash darajasini yuksaltirishga qaratilgan amaliy taklif va metodik tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: kompetensiyaviy yondashuv, boshlang‘ich ta’lim, mantiqiy fikrlash, tanqidiy fikrlash, ijodiy fikrlash, interaktiv metodlar, muammoli ta’lim.
ТИББИЙ ХИЗМАТ КЎРСАТУВЧИ КОРХОНАЛАР ФАОЛИЯТИ ХАРАЖАТЛАРИНИНГ ИҚТИСОДИЙ-ИЖТИМОИЙ САМАРАДОРЛИГИНИ БАҲОЛАШНИНГ НАЗАРИЙ-УСЛУБИЙ АСОСЛАРИ
Аннотация. Мазкур мақолада тиббий хизмат кўрсатувчи корхоналар фаолияти харажатларининг иқтисодий ва ижтимоий самарадорлигини баҳолашнинг назарий-услубий асослари тадқиқ этилган. Соғлиқни сақлаш иқтисодиёти доирасида шаклланган асосий ёндашувлар - харажатларни минималлаштириш, «харажат-натижадорлик», «харажат-фойда» ва «харажат-фойдалилик» таҳлили усуллари таснифланган, уларнинг тиббиёт муассасалари амалиётига татбиқ этилиши имкониятлари кўриб чиқилган. Мақола якунида тиббий корхоналар харажатлари самарадорлигини баҳолашнинг комплекс кўрсаткичлар тизими таклиф этилган.
Калит сўзлар: тиббий хизмат, харажатлар самарадорлиги, иқтисодий самарадорлик, ижтимоий самарадорлик, соғлиқни сақлаш иқтисодиёти, харажат-натижадорлик таҳлили.
ОСОБЕННОСТИ ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЕ ПРИ РАННИХ БИЛИАРНЫХ ОСЛОЖНЕНИЙ ПОСЛЕ ХОЛЕЦИСТЭКТОМИИ
Резюме. В работе проведен анализ результатов хирургического лечения 93 больных с ранними билиарными осложнениями после холецистэктомии вследствие «малых» повреждений (аберрантные печеночно-пузырные протоки ложа желчного пузыря - ходы Люшка, негерметичность культи пузырного протока, выпадение дренажа из холедоха) и повреждений магистральных желчных протоков («большие» повреждения.) Совершенствование лечебно - диагностической тактики у больных с билиарными осложнениями после ХЭ позволило значительно улучшить результаты лечения в основной группе, где осложнения в ближайшем послеоперационном периоде составили 8,1%, в отдаленном периоде – 5,4%, летальность не наблюдалась (в гр. сравнения – 17,8% и 14,2% соответственно, летальность - 3,6%).
Ключевые слова: холецистэктомия, желчеистечение, желчный перитонит, хирургическая тактика.
TALABALARDA NOTIQLIK MAHORATINI RIVOJLANTIRISHDA GAMIFIKATSIYA (O‘YINLASHTIRISH) ELEMENTLARINING O‘RNI
Annotatsiya: Mazkur maqolada auditoriyadan tashqari mashg‘ulotlar orqali talabalar notiqlik mahoratini shakllantirishda gamifikatsiya elementlaridan foydalanishning pedagogik, psixologik va didaktik jihatlari tahlil qilingan. O‘yinlashtirish vositalari — ball tizimi, reyting, badge, missiyalar, ro‘l o‘yinlari va interaktiv baholash usullarining nutqiy faollikni oshirishdagi motivatsion ta’siri yoritilgan. Tadqiqot natijalari gamifikatsion muhitda tashkil etilgan mashg‘ulotlarning talabalar notiqligini rivojlantirishdagi samaradorligini isbotlaydi.
Kalit so’zlar: gamifikatsiya, o‘yin elementlari, notiqlik mahorati, nutqiy faollik, interaktiv mashg‘ulotlar, motivatsiya, auditoriyadan tashqari ta’lim
EMPATHY IN JAPANESE HONORIFIC EXPRESSIONS: A LINGUISTIC AND CULTURAL ANALYSIS
Abstract: Empathy plays a central role in Japanese communication and is reflected through the honorific system (keigo). Beyond expressing respect, Japanese honorific expressions convey interpersonal sensitivity and cultural values such as omoiyari, wa, enryo, and the uchi-soto distinction. This study explores the relationship between empathy and keigo from linguistic, pragmatic, and cultural perspectives. Using a qualitative descriptive approach, it analyzes authentic Japanese conversations, educational materials, and previous studies, with a brief comparison to Uzbek politeness strategies. The findings show that Japanese honorific expressions function as a system of linguistic empathy, promoting harmonious interpersonal relationships. The study also highlights the importance of integrating empathy into Japanese language education for foreign learners.
Keywords: Empathy, Japanese Honorific Expressions, Keigo, Omoiyari, Politeness, Pragmatics, Japanese Culture, Intercultural Communication
NAVOIY VILOYATI TUPROQ-IQLIM SHAROITIGA MOS SHAFTOLI NAVLARINING BIOLOGIK VA XO‘JALIK KO‘RSATKICHLARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada Navoiy viloyatining tuproq-iqlim sharoitida istiqbolli shaftoli (Prunus persica (L.) Batsch) navlarining biologik va xo‘jalik ko‘rsatkichlari tahlil qilingan. Tadqiqotda navlarning fenologik rivojlanishi, vegetativ o‘sishi, hosildorligi, meva sifati hamda qurg‘oqchilik va yuqori haroratga chidamlilik xususiyatlari baholandi. Olingan natijalar Navoiy viloyati sharoitida yuqori hosil beruvchi va eksportbop navlarni tanlashda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: Biologik ko‘rsatkichlar, xo‘jalik ko‘rsatkichlari, hosildorlik, nav, meva sifati, fenologiya, bog‘dorchilik, qurg‘oqchilik.
MINERAL O‘G‘ITLAR ME’YORINING O‘RIK DARAXTLARI O‘SISHI VA HOSILDORLIGIGA TA’SIRI
Annotatsiya: Mazkur maqolada mineral o‘g‘itlar me’yorining o‘rik (Prunus armeniaca L.) daraxtlarining vegetativ o‘sishi, generativ rivojlanishi hamda hosildorligiga ta’siri tahlil qilingan. Azot, fosfor va kaliyli o‘g‘itlarning turli me’yorlarda qo‘llanilishi natijasida daraxtlarning o‘sish ko‘rsatkichlari, meva sifati va hosildorligidagi o‘zgarishlar ilmiy adabiyotlar hamda agrotexnik tajribalar asosida yoritilgan. Tadqiqot natijalari mineral oziqlantirish me’yorlarini ilmiy asosda belgilash yuqori va sifatli hosil olishning muhim omillaridan biri ekanligini ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar: o‘rik, mineral o‘g‘itlar, azot, fosfor, kaliy, hosildorlik, vegetativ o‘sish, meva sifati, agrotexnologiya, bog‘dorchilik.
BOSHLANG‘ICH SINFLARDA EZOP MASALLARINI MODULLI TA’LIM TEXNOLOGIYASI ASOSIDA O‘QITISH METODIKASI (“TOSHBAQA BILAN CHAYON” MASALI MISOLIDA)
Annotatsiya. Mazkur maqolada boshlang‘ich sinflarda xorijiy adabiyot namunalarini, xususan Ezopning “Toshbaqa bilan chayon” masalini modulli ta’lim texnologiyasi asosida o‘qitishning metodik imkoniyatlari yoritilgan. Tadqiqotda modulli ta’limning o‘quvchilarning o‘qish savodxonligi, kitobxonlik madaniyati, mustaqil fikrlashi va matnni tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi ahamiyati tahlil qilingan. Masal qahramonlarining fazilat va illatlarini modul asosida o‘rganish, savol-topshiriqlar tizimi orqali o‘quvchilarning obrazlarga munosabat bildirish, voqealarni baholash va mustaqil xulosa chiqarish kompetensiyalarini shakllantirish yo‘llari ko‘rsatib berilgan. Shuningdek, masalni ifodali o‘qish, badiiy matnni tahlil qilish hamda tarbiyaviy ta’sirni tabiiy tashkil etishning metodik jihatlari ochib berilgan. Tadqiqot natijalari modulli ta’lim texnologiyasining boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ma’naviy-axloqiy sifatlar, kitobxonlik madaniyati va kommunikativ kompetensiyalarni rivojlantirishda samarali vosita ekanligini tasdiqlaydi.
Kalit so‘zlar: modulli ta’lim texnologiyasi, boshlang‘ich ta’lim, xorijiy adabiyot, Ezop masallari, “Toshbaqa bilan chayon”, o‘qish savodxonligi, kitobxonlik madaniyati, badiiy matn tahlili, kompetensiyaviy yondashuv, interfaol metodlar.
MULTIMEDIA VOSITALARI ORQALI O‘QUVCHILARDA ILMIY VA BADIIY MATN USTIDA ISHLASH KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISH
Annotatsiya.Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ilmiy va badiiy matn ustida ishlash ko‘nikmalarini multimedia vositalari asosida shakllantirishning pedagogik imkoniyatlari, didaktik asoslari hamda metodik yondashuvlari tahlil qilingan.Shuningdek,ta’lim tizimini raqamlashtirish sharoitida multimedia vositalarining o‘quvchilarning o‘qish savodxonligi, matnni anglash, tahlil qilish, taqqoslash, umumlashtirish, xulosa chiqarish va ijodiy fikrlash kompetensiyalarini rivojlantirishdagi o‘rni ilmiy jihatdan asoslangan.Ilmiy va badiiy matnlarning mazmun hamda uslubiy xususiyatlari o‘zaro qiyosiy tahlil qilinib, ularni o‘qitishda zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning afzalliklari yoritilgan
Kalit so‘zlar: multimedia vositalari, boshlang‘ich ta’lim, ilmiy matn, badiiy matn, matn ustida ishlash, o‘qish savodxonligi, raqamli ta’lim, interfaol metodlar, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, ta’lim sifati, tanqidiy fikrlash, ijodiy tafakkur, pedagogik texnologiyalar.
KICHIK YOSHDAGI O‘QUVCHILARNING NUTQIY KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH METODIKASIGA DOIR USULLAR
Annotatsiya: Ushbu maqolada yozma matn ustida ishlash orqali nutqiy kompetensiyalarni rivojlantirish masalasi yoritilgan. Tadqiqotda yozma nutqning mazmuni, tuzilishi va ahamiyati tahlil qilinib, uning shaxsning kommunikativ kompetensiyasini shakllantirishdagi o‘rni asoslab berilgan. Muallif tomonidan yozma matn bilan ishlashning samarali metod va usullari ko‘rsatib berilgan bo‘lib, ular o‘quvchi va talabalar nutqini rivojlantirishga xizmat qiladi. Maqolada yozma matn ustida ishlash jarayonida tahlil, qayta ishlash, mustaqil fikr bayon etish, matn yaratish ko‘nikmalarini shakllantirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, nutqiy kompetensiyani rivojlantirishda zamonaviy pedagogik yondashuvlar, interfaol metodlar va feedback (teskari aloqa) mexanizmlarining ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, yozma matn bilan tizimli ishlash o‘quvchilarning og‘zaki va yozma nutqini rivojlantirish, ularning fikrni aniq va mantiqan ifodalash qobiliyatini shakllantirishda samarali vosita ekanligi aniqlangan. Maqola natijalari ta’lim jarayonida qo‘llash uchun amaliy ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: yozma matn, nutqiy kompetensiya, yozma nutq, interfaol metodlar, feedback, tahlil, mustaqil fikrlash, kommunikativ yondashuv.
SOG‘LOM TURMUSH TARZINI TARG‘IB QILISHDA MAHALLANING O‘RNI VA AHAMIYATI
Annotatsiya: Mazkur maqolada sog‘lom turmush tarzini shakllantirish va targ‘ib qilishda mahalla institutining o‘rni hamda ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, Yangi O‘zbekiston sharoitida aholi salomatligini mustahkamlash, jismoniy faollikni oshirish, sog‘lom ovqatlanish madaniyatini rivojlantirish, zararli odatlarning oldini olish hamda mahallalarda sog‘lom ijtimoiy muhitni yaratish borasida amalga oshirilayotgan islohotlar ilmiy jihatdan yoritilgan. Mahallaning davlat va jamiyat hamkorligini mustahkamlashdagi o‘rni ham tahlil etilgan.
Kalit so‘zlar: sog‘lom turmush tarzi, mahalla, aholi salomatligi, profilaktika, jismoniy faollik, sog‘lom ovqatlanish, ma’naviy tarbiya, Yangi O‘zbekiston, fuqarolik jamiyati, sog‘lom avlod.
DEVELOPING LITERARY PRONUNCIATION IN PRIMARY GRADES
Abstract: The article highlights the significant role of literacy and reading lessons in developing pronunciation exercises for primary school students. It emphasizes the systematic use of exercises and tasks during native language lessons that foster speech skills and guide students toward correct pronunciation.
Keywords: literary pronunciation, oral speech, vowels and consonants, syllable, stress, working with text, exercises and tasks, norm, textbook.
МИЛЛИЙ ВАЛЮТА БОЗОРИНИНГ ШАКЛЛАНИШ ВА РИВОЖЛАНИШ БОСҚИЧЛАРИ
АННОТАЦИЯ:Ушбу мақолада Ўзбекистон Республикаси миллий валюта бозорининг шаклланиши ва эволюцион ривожланиш босқичлари таҳлил қилинади. Миллий валюта — «сўм»нинг муомалага киритилишидан бошлаб, замонавий рақамли ва эркин конвертация қилинадиган валюта бозоригача бўлган даврдаги иқтисодий ислоҳотлар ёритилган. Марказий банкнинг валюта сиёсатини тартибга солишдаги роли ва истиқболдаги вазифалар белгилаб берилган.
Калит сўзлар: миллий валюта, валюта бозори, конвертация, сўм, Марказий банк, валюта курси, девальвация, либераллаштириш.
ARAB TILINING RIVOJLANISHI JARAYONI VA TARIXIY TADRIJIGA BIR NAZAR
Annotatsiya: Ushbu maqolada biz arab tilining shakllanishi va rivojlanishi tarixidagi muhim bosqichlarni ilmiy tarzda ilmiy-nazariy qarashlar va yondashuvlar orqali bu tilning yuzaga kelishi hamda taraqqiy etganligi, shuningdek, arab tilining o‘ziga xos xususiyatlari bilan bog‘liq ilmiy qarashlar haqidagi tarixiy-qiyosiy, tarixiy-xronologik tahlil uslublari orqali ushbu ilmiy masalaga aniqlik kiritib, ilmiy masalaning mazmuni va mohiyatini ochib berish jarayonida ko‘rib o‘tamiz...
Kalit so‘zi: Arab tili tarixi. Arab tilning shakllanishi va rivojlanishi tarixi. Arab tilinig o‘zga xos xususiyati. Arab mumtoz (klassik) tili va yozuvi.
JINOYAT HUQUQI TUSHUNCHASINING KELIB CHIQISHI, MOHIYATI VA TAMOYILLARI
Annotatsiya: Mazkur ilmiy maqolada jinoyat huquq tushunchasining tarixiy taraqqiyot jarayonini, uning huquq tizimidagi o‘ziga xos va o‘rnini bosib bo‘lmaydigan ahamiyatini hamda zamonaviy huquqiy davlatning asosiy poydevorini tashkil etuvchi universal tamoyillarni har tomonlama tahlil qiladi. Jinoyat huquq jamiyatda huquqiy tartibotni saqlash va shaxs huquqlarini davlatning hukmron kuchi qarshisida himoya qilish vazifasini bajaruvchi eng muhim ommaviy huquq tarmoqlaridan biridir. Maqoalaning birinchi qismida “xususiy qasos” va “qasos tamoyili” kabi ibtidoiy jazolash usullaridan zamonaviy jinoiy huquqning insonparvar va qonuniy asoslariga o‘tish bosqichlari ilmiy nuqtai nazardan yoritiladi. Shu bilan birga, Rim huquqi, Islom huquqi hamda Ma’rifat davri mutafakkirlari, xususan, Ch. Bekkaria va J. Bentamning jinoiy huquqning shakllanishi va dunyoviylashuvidagi o‘rni tahlil qilinadi. Maqolaning ikkinchi qismida jinoyat huquqning huquqiy mohiyati, ya’ni davlatning jazolash vakolati va huquqiy qadriyatlarni himoya qilish funksiyasi ko‘rib chiqiladi. Yakuniy qismda esa jinoiy adliya tizimining asosini tashkil etuvchi qonuniylik, ayblilik, javobgarlikning shaxsiyligi va insonparvarlik tamoyillari xalqaro inson huquqlari standartlari nuqtai nazaridan sharhlanadi. Maqola xulosasining natijasiga ko‘ra, jinoyat huquq nafaqat davlatning majburlov chorasi, balki adolatni ta’minlash va inson qadr-qimmatini himoya qilishga xizmat qiluvchi huquqiy mexanizm ekanligi asoslab beriladi. Ilmiy manbalar va doktrinal qarashlar asosida tayyorlangan ushbu maqola nazariy hamda amaliy jihatdan muhim ilmiy manba bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: Jinoiy huquq, qonuniylik tamoyili, qasos, jazolash vakolati, huquq tarixi, ayblilik tamoyili, insonparvarlik.
YASHIL ARXITEKTURA YO‘NALISHIDA BARQAROR RIVOJLANISH TAMOYILLARI
Annotatsiya. Ushbu maqolada yashil arxitektura tushunchasi, uning nazariy asoslari, ekologik va iqtisodiy afzalliklari, O‘zbekistonda rivojlanish istiqbollari hamda zamonaviy qurilishdagi ahamiyati yoritiladi. Energiya samaradorligi, ekologik qurilish materiallari, qayta tiklanuvchi energiya manbalari va yashil hududlarni tashkil etish masalalari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: yashil arxitektura, ekologik qurilish, barqaror rivojlanish, energiya samaradorligi, yashil iqtisodiyot, ekologik dizayn, quyosh energiyasi, zamonaviy shaharsozlik.
СИСТЕМА ЛЬГОТ И ПООЩРЕНИЙ ЖЕНЩИН-РАБОТНИЦ ЛЁГКОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ ФЕРГАНСКОЙ ДОЛИНЫ В 1946-1960 ГГ.
Аннотация: В статье исследуются основные направления социальной политики советского государства в отношении женщин-работниц предприятий лёгкой промышленности Ферганской долины в 1946-1960 гг. Рассматриваются механизмы предоставления социальных льгот, формы материального и морального стимулирования труда, деятельность профсоюзных организаций, а также меры по охране материнства и детства. На основе нормативно-правовых актов, статистических материалов и научной литературы выявляются особенности социальной поддержки женщин в послевоенный период и её влияние на развитие промышленного производства региона.
Ключевые слова: Ферганская долина, лёгкая промышленность, женщины-работницы, социальная политика, льготы, поощрения, профсоюзы, трудовое законодательство, социалистическое соревнование.