(untitled) (ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 2025)
Leksik ma’no mavhum hodisa bo‘lib, uning mohiyati, mundarijasini aniq tasvirlash uzoq yillar davomida muammo bo‘lib kelar edi. XX asr tilshunosligining eng muhim yutuqlaridan biri leksik ma’noni uzvlarga parchalab o‘rganish usulining kashf etilishi bo‘ldi. Bu usul avval komponent analiz metodi deb, keyinchalik semik analiz metodi deb nomlandi (komponent – lot. componentis - tarkib toptiruvchi, qatnashuvchi, sema - yunoncha sema - belgi). Leksik ma’noning semalari voqelikka nisbat berib ajratiladi. Bunda semalar keng tushunchadan tor tushunchaga tomon ketma-ket belgilanadi. Masalan, qo‘l- leksemasi bosh leksik ma’nosining semalarini ajratishda avval jonli predmet tushunchasi (jonsiz predmetlarga zid qo‘yib), keyin kishi tushunchasi (boshqa jonlilarga zid qo‘yib) hisobga olinadi; shundan keyin kishi tanasi, kishi tanasining a’zosi semalari belgilanib, so‘ngra ta’riflanayotgan a’zo tananing qaysi qismida qanday joylashgani (yelkadan barmoq uchigacha), qanday vazifani bajarishi (ushlash) aniqlanadi; yuqorida sanalgan belgilardan har biri ta’riflanayotgan leksik ma’noning semalari hisoblanadi, leksik ma’no ana shu semalar asosida ta’riflanadi. Yuqorida sanalgan belgilar (semalar) asosida qo‘l- leksemasining bosh leksik ma’nosini kishi tanasining yelkadan boshlanib barmoq uchigacha davom etadigan, ushlash vazifasini bajaradigan a’zosi deb ta’rifladik. Bu ta’rifni qo‘l- leksemasining shu leksik ma’nosiga "O‘zbek tilining izohli lug‘atida berilgan ta’rif bilan qiyoslang: odamning barmoq uchlaridan yelkasigacha bo‘lgan qismi, a’zosi.