ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ - Международный научный электронный журнал ISSN (р): 2181-3825 ISSN (е): 2181-3817 Журнал направлен на публикацию научных, методических, методических и художественных статей и диссертаций, связанных с областями науки.
В статье основное внимание уделяется формированию и развитию Великого шелкового пути как важнейшего торгово-культурного маршрута, способствовавшего объединению Востока и Запада. Рассматривается роль Средней Азии в развитии Шелкового пути, а также ранние пути обмена — Нефритовый, Лазуритовый и «Царская дорога» эпохи Ахеменидов. Исследуется влияние Шелкового пути на маршруты, экономику и культуру, а также его значение для научного изучения межцивилизационных связей. В заключительной части показаны причины упадка Шелкового пути.
Великий шёлковый путь, Восток, Запад, история, экономика, Чжан Цянь, торговля.
THEORETICAL FOUNDATIONS OF USING AUDIOVISUAL MATERIALS IN LANGUAGE TEACHING
This article examines the theoretical foundations of using audiovisual materials in language teaching and learning processes. Audiovisual materials are considered one of the most effective instructional tools for enhancing learners’ linguistic competence, motivation, and communicative abilities. The study analyzes key pedagogical theories supporting audiovisual instruction, including cognitive learning theory, dual coding theory, and communicative language teaching. Furthermore, the article explores methodological approaches to integrating audiovisual resources into classroom practice and evaluates their impact on learners’ language skills development. The findings demonstrate that audiovisual materials significantly improve listening comprehension, vocabulary acquisition, pronunciation accuracy, and learner engagement when applied systematically and purposefully in language education.
audiovisual materials, language teaching, communicative competence, multimedia learning, cognitive theory, language skills.
THEORETICAL BASIS OF CREATIVE THINKING DEVELOPMENT IN FOREIGN LANGUAGE EDUCATION
This article explores the theoretical frameworks and pedagogical strategies essential for developing creative thinking in foreign language education. In the contemporary globalized world, language learning is no longer merely about grammatical competence but involves the ability to synthesize information, solve problems, and express original ideas. The study examines various psychological and cognitive theories—such as Divergent Thinking and Bloom’s Taxonomy—and analyzes how they can be integrated into the EFL classroom. Through a systematic literature review and empirical data analysis, the paper demonstrates the correlation between creative task implementation and increased linguistic proficiency. The results suggest that fostering a "creative environment" significantly enhances student engagement and long-term retention of language structures.
Творческое мышление, обучение иностранным языкам, дивергентное мышление, когнитивное развитие, педагогическая методология, английский язык как иностранный, инновационное преподавание.
INKLUYIV TAʼLIMNING MAQSADI VA VAZIFALARI
Ushbu maqolada inklyuziv taʼlim tushunchasi, uning mazmun mohiyati, maqsadi hamda vazifalari yoritib berilgan. Bugungi kunda jamiyatda barcha bolalarning teng huquqli taʼlim olishini taʼminlash muhim masalalardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, imkoniyati cheklangan bolalarning sog‘lom tengdoshlari bilan birgalikda taʼlim olishi, ularning ijtimoiy moslashuvi va rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etadi. Inklyuziv taʼlim modeli har bir bolaning individual ehtiyojlarini inobatga olgan holda, taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etishni nazarda tutadi.
:inklyuziv taʼlim, maktabgacha taʼlim, teng imkoniyat, ijtimoiy moslashuv, maxsus ehtiyoj, tarbiya, rivojlanish, pedagogik yondashuv.
BACHADON BO‘YNI EROZIYASI: KELIB CHIQISH SABABLARI, KLINIK BELGILARI VA DAVOLASH USULLARI
Ushbu maqolada ayollar reproduktiv salomatligida muhim o‘rin tutadigan bachadon bo‘yni eroziyasi kasalligining kelib chiqish sabablari, klinik belgilari, tashxis qo‘yish usullari va zamonaviy davolash choralari yoritilgan. Bachadon bo‘yni eroziyasi ko‘pincha yashirin kechib, o‘z vaqtida aniqlanmasa, turli asoratlar va onkologik kasalliklarga olib kelishi mumkin. Maqolada kasallikning etiologiyasi, xavf omillari hamda profilaktikaning ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, konservativ va jarrohlik davolash usullari haqida ilmiy asoslangan ma’lumotlar berilgan. Ushbu maqola tibbiyot yo‘nalishi talabalari va amaliy shifokorlar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega.
bachadon bo‘yni, eroziya, ginekologiya, yallig‘lanish, diagnostika, davolash, profilaktika, HPV
BILINGUALISM AND ITS EFFECTS ON BRAIN FUNCTION
Bilingualism—the ability to fluently use two languages—has been studied globally for its effects on brain structure and cognitive function. Research over the past decades indicates that bilingual experience influences executive control, neural connectivity, and brain development. This paper reviews key empirical findings from studies conducted in Europe, North America, and Asia, incorporating neuroimaging and developmental research. The reviewed studies demonstrate that bilingualism can shape both cognitive performance and brain anatomy, with effects observable across the lifespan from childhood to adulthood.
Bilingualism; Brain function; Cognitive processes; Neuroplasticity; Executive control; Cognitive reserve.
KOXLEAR IMPLANT QO’YILGAN BOLALAR BILAN OLIB BORILADIGAN DASTLABKI ISHLAR
Mazkur mavzu koxlear implant qo‘yilgan bolalar bilan olib boriladigan dastlabki pedagogik, logopedik va psixologik ishlarning mazmuni, bosqichlari hamda metodik asoslarini yoritishga bag‘ishlangan. Koxlear implantatsiya eshitish qobiliyatini texnologik yo‘l bilan tiklash imkonini beruvchi samarali tibbiy amaliy usul bo‘lib, uning muvaffaqiyati nafaqat jarrohlik amaliyotiga, balki undan keyingi reabilitatsiya jarayonining to‘g‘ri tashkil etilishiga ham bevosita bog‘liqdir. Ayniqsa, implantatsiyadan keyingi dastlabki davrda olib boriladigan ishlar bolaning eshitish idroki, nutqni qabul qilish va faol nutqni shakllantirish jarayonida hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Annotatsiyada koxlear implant qo‘yilgan bolalarda eshitish sezgisini faollashtirish, tovushlarga yo‘naltirilgan diqqatni shakllantirish, atrof-muhit tovushlarini farqlash, nutqiy signallarni idrok etishga tayyorlash kabi dastlabki ishlar tizimli ravishda tahlil qilinadi. Shuningdek, reabilitatsiya jarayonida audiolog,
koxlear implantatsiya, nutqiy reabilitatsiya, eshitish nuqsoni, surdopedagogika, logopedik ish, erta aralashuv, kommunikativ kompetensiya.
Статья посвящена вопросам профилактики острых респираторных вирусных инфекций (ОРВИ) у детей. В работе рассматриваются основные причины распространения вирусных заболеваний в детской среде, факторы риска и возрастные особенности восприимчивости к инфекциям. Особое внимание уделяется мерам профилактики: соблюдению личной гигиены, вакцинации, рациональному режиму дня, укреплению иммунитета и созданию безопасной среды в детских учреждениях. Приведены рекомендации для родителей и педагогов по снижению заболеваемости среди детей. Материал статьи имеет практическую ценность для специалистов в области педиатрии, дошкольного и школьного образования, а также для родителей.
ОРВИ, дети, профилактика, иммунитет, гигиена, вакцинация, здоровый образ жизни.
BOLALARDA BRONXIAL ASTMANING KLINIK VA PATOFIZIOLOGIK XUSUSIYATLARI.
Ushbu maqolada bolalarda bronxial astmaning klinik kechishi va patofiziologik mexanizmlari tahlil qilinadi. Bronxial astma bolalar yoshida keng tarqalgan surunkali yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, nafas yo‘llarining giperreaktivligi, bronxospazm va qaytuvchan obstruksiya bilan xarakterlanadi. Maqolada kasallikning yoshga xos klinik belgilari, immunologik va funksional o‘zgarishlari, shuningdek, kattalar astmasidan farqli jihatlari yoritilgan. Olingan tahlillar bronxial astmani erta aniqlash va kompleks davolash usullarini tanlashda muhim ahamiyatga ega
bronxial astma, bolalar, klinik belgilari, patofiziologiya, bronxospazm, yallig‘lanish.
ERTA YOSHDAGI BOLALARDA ICHAK INFEKSIYALARIDAN KEYIN RIVOJLANUVCHI LAKTAZA YETISHMOVCHILIGINI TAXLILI
Ushbu maqolada erta yoshdagi bolalarda ichak infeksiyalaridan so‘ng rivojlanadigan ikkilamchi laktaza yetishmovchiligining klinik va patofiziologik jihatlari tahlil qilinadi. Ichak shilliq qavatining infeksion zararlanishi natijasida laktaza fermenti faolligining pasayishi kuzatilib, bu holat sut shakarining parchalanmasligi va oshqozon-ichak tizimida funksional buzilishlarga olib keladi. Maqolada laktaza yetishmovchiligining rivojlanish mexanizmlari, asosiy klinik belgilari, tashxislash usullari hamda parhez va davo tamoyillari yoritilgan. Tadqiqot natijalari bolalarda ichak infeksiyalaridan keyingi asoratlarni erta aniqlash va samarali davolash muhimligini ko‘rsatadi.
Erta yoshdagi bolalar, ichak infeksiyalari, ikkilamchi laktaza yetishmovchiligi, disaxaridaza tanqisligi, diareya, malabsorbsiya.
BOLALAR KIYIMLARINI ZAMONAVIY MODA YOʻNALISHI VA ULARNING RIVOJLANISHIGA TAʼSIRI.
Ushbu maqolada bolalar kiyimlarining zamonaviy moda yo‘nalishlari, ularning dizayn xususiyatlari hamda bolalarning jismoniy, psixologik va ijtimoiy rivojlanishiga ta’siri tahlil qilinadi. Zamonaviy bolalar modasida qulaylik, xavfsizlik, ekologik toza materiallardan foydalanish va estetik jihatlar muhim o‘rin egallaydi. Maqolada ranglar uyg‘unligi, fasonlar, mato tanlash va funksionallikning bolaning harakat faolligi, mustaqil fikrlashi va did shakllanishidagi o‘rni yoritib berilgan. Shuningdek, global moda tendensiyalarining mahalliy bolalar kiyimi dizayniga ta’siri va ularni milliy an’analar bilan uyg‘unlashtirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari bolalar kiyimlarini loyihalash va ishlab chiqarishda zamonaviy moda talablari bilan bir qatorda bolalar salomatligi va rivojlanishini hisobga olish zarurligini ko‘rsatadi.
bolalar kiyimi, zamonaviy moda, dizayn, moda tendensiyalari, qulaylik, funksionallik, ekologik materiallar, estetik tarbiya, bolalar rivojlanishi, milliy va global moda.
KO‘YLAKBOB GAZLAMALARNING ZAMONAVIY ASSORTIMENTI VA ULARNING TASNIFI
Ushbu maqolada ko‘ylakbob gazlamalarning zamonaviy assortimenti va ularning tasnifi keng qamrovda tahlil qilinadi. Gazlamalar xomashyo tarkibi, to‘qish usullari, fizik-mexanik va gigiyenik xususiyatlari hamda iste’mol talablari asosida guruhlarga ajratilgan. Shuningdek, tabiiy, sun’iy va sintetik tolalardan tayyorlangan ko‘ylakbob gazlamalarning afzalliklari va kamchiliklari ko‘rib chiqilgan. Moda tendensiyalari va bozor talablari asosida zamonaviy ko‘ylakbob gazlamalar assortimentining rivojlanish yo‘nalishlari yoritilgan. Maqola natijalari tikuvchilik va to‘qimachilik sohasidagi mutaxassislar hamda talabalarga amaliy ahamiyatga ega.
Bugungi kunda to‘qimachilik sanoatida ko‘ylakbob gazlamalar muhim o‘rin egallaydi. Aholining kiyim-kechakka bo‘lgan talabi, moda tendensiyalarining tez o‘zgarishi va yangi texnologiyalarning joriy etilishi ko‘ylakbob gazlamalar assortimentining kengayishiga olib kelmoqda. Gazlamalarning sifati, qulayligi, gigiyenik xususiyatlari va estetik ko‘rinishi iste’molchi tanlovida hal qiluvchi omil hisoblanadi. Shu sababli ko‘ylakbob gazlamalarning zamonaviy assortimenti va ularning ilmiy asoslangan tasnifini o‘rganish dolzarb hisoblanadi.
HARBIY XIZMATCHILARNING OILASIDA VA XIZMAT FAOLIYATIDA UCHRAYDIGAN MOTIVATSION TO'SIQLAR
Harbiy xizmat – bu mamlakat xavfsizligini ta'minlashdagi eng mas'uliyatli va og'ir kasblardan biri. O'zbekiston Qurolli Kuchlari harbiy xizmatchilari vatanparvarlik ruhida tarbiyalangan, jismoniy va psixologik jihatdan mustahkam bo'lishi kerak. Biroq, xizmat faoliyatida va oilaviy hayotda uchraydigan turli to'siqlar harbiy xizmatchilarning motivatsiyasini pasaytirishi mumkin. Bu to'siqlar psixologik stress, oilaviy munosabatlarning buzilishi, moddiy qiyinchiliklar va jamiyatdagi ijtimoiy bosimlar kabi omillarni o'z ichiga oladi. Mazkur maqolada ushbu to'siqlarning asosiy sabablari, oqibatlari va yechim yo'llari ko'rib chiqiladi. Ma'lumotlar asosan harbiy oilalarning hayoti va xizmatdagi qiyinchiliklar haqidagi tadqiqotlar va manbalarga asoslangan.
Motivatsion to‘siq, psixologik stress, og'ir kasblar, harbiy oilalar
PIROTEXNIKA BUYUMLARINING QONUNGA XILOF MUOMALASI BILAN BOG‘LIQ MASALALAR
Mazkur ilmiy maqolada pirotexnika (protexnika) buyumlarining kelib chiqishi, yaratilish tarixi va rivojlanish bosqichlari, ularning zamonaviy jamiyatdagi o‘rni hamda pirotexnika buyumlaridan qonunga xilof ravishda foydalanish bilan bog‘liq huquqbuzarliklarning o‘ziga xos jihatlari ilmiy-huquqiy nuqtayi nazardan tahlil qilingan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida pirotexnika buyumlarining erkin muomalasi taqiqlanishi, ushbu taqiqning huquqiy asoslari va amaliy ahamiyati yoritilgan. Maqolada pirotexnika buyumlarining yuqori xavflilik darajasi, ularning noqonuniy muomalasi bilan bog‘liq ijtimoiy xavf va salbiy oqibatlar ochib berilgan hamda huquqbuzarliklarning oldini olishga doir taklif va xulosalar ilgari surilgan.
Pirotexnika buyumlari, protexnika, portlovchi moddalar, jamoat xavfsizligi, qonunga xilof foydalanish, ma’muriy javobgarlik, jamoat tartibi, huquqbuzarlik, pirotexnika muomalasi.
JAMOAT TARTIBI TUSHUNCHASI VA UNING NAZARIY HUQUQIY ASOSLARI
Ushbu maqolada jamoat tartibi tushunchasining ilmiy-nazariy mazmuni, uning tarixan shakllanish jarayoni hamda huquq tizimidagi o‘rni tahlil qilinadi. Xalqaro va milliy huquqshunos olimlarning yondashuvlari asosida jamoat tartibining mohiyati ochib berilib, uning shaxs, jamiyat va davlat manfaatlarini uyg‘unlashtirishdagi ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, jamoat tartibining huquqiy asoslari va nazariy funksiyalari tahlil qilinib, uni ta’minlashda huquqiy ong va ijtimoiy mas’uliyatning roli asoslab beriladi.
jamoat tartibi, huquqiy tartib, jamoat xavfsizligi, huquqiy davlat, huquqiy ong, ijtimoiy nazorat, jamoat tartibi prinsiplari, fuqarolarning huquq va erkinliklari.
BOLALAR PSIXOLOGIYASINING BOSHQA FANLAR BILAN ALOQASI
Ushbu maqolada bolalar psixologiyasining boshqa fanlar bilan uzviy aloqasi, uning zamonaviy ilmiy yo‘nalish sifatida shakllanishi va rivojlanish jarayonlari tahlil qilinadi. Bolalar psixologiyasi bolalarning ruhiy rivojlanishi, xulq atvori, idrok, xotira, diqqat va tafakkur jarayonlarini o‘rganadi. Biroq bu jarayonlarni to‘liq tushunish uchun psixologiya boshqa ko‘plab fanlar bilan hamkorlik qiladi. Ushbu maqolada pedagogika, fiziologiya, nevrologiya, sotsiologiya, antropologiya, lingvistika kabi fanlarning bolalar psixologiyasi bilan o‘zaro aloqadorligi ilmiy asosda bayon etiladi. Har bir fan bolalarning rivojlanishida turli yo‘nalishlarda yordam beradi: pedagogika tarbiyaviy muhitni belgilasa, fiziologiya — miya va nerv tizimining rivojlanishini, lingvistika — nutq shakllanishini, sotsiologiya esa bola ijtimoiylashuvini o‘rganadi. Ushbu fanlararo integratsiya bolalarda ruhiy jarayonlarning mukammal tahlil qilinishi va amaliyotda to‘g‘ri yondashuvlarni qo‘llash imkonini beradi. Maqola yakunida bolalar psixologiyasining boshqa fanlar bilan bog‘liqligi ilmiy-amaliy jihatdan muhim ekanligi va ushbu aloqalar kelajakda yanada rivojlanishi ta’kidlanadi.
Bolalar psixologiyasi, rivojlanish, pedagogika, fiziologiya, lingvistika, sotsiologiya, fanlararo bog‘liqlik, tarbiya.
РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТ ШАРОИТИДА ОЛИЙ ТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИНИНГ АҲОЛИ МОЛИЯВИЙ САВОДХОНЛИГИНИ ОШИРИШДАГИ ЎРНИ ВА АҲАМИЯТИ
Ушбу мақолада аҳолининг молиявий билимлари ва молиявий саводхонлигини оширишнинг ижтимоий-иқтисодий аҳамияти илмий жиҳатдан таҳлил қилинган. Тадқиқотда молиявий саводхонлик даражасининг аҳоли реал даромадлари, молиявий хавфсизлиги ва инвестицион фаоллигига таъсири ёритилган. Шунингдек, аҳолининг молиявий билимларини оширишда олий таълим муассасаларининг ўрни, уларнинг давлат органлари, молия-кредит институтлари ва маҳаллий ҳокимиятлар билан ҳамкорлиги асосида амалга оширилиши мумкин бўлган тизимли ёндашувлар асослаб берилган. Мақолада молиявий саводхонликни оширишга қаратилган амалий лойиҳаларни жорий этишнинг устувор йўналишлари белгиланган.
молиявий саводхонлик, аҳоли молиявий билимлари, шахсий молия, молиявий хавфсизлик, инвестиция қарорлари, олий таълим муассасалари, молия бозорлари, ижтимоий-иқтисодий ривожланиш.
САХАРНЫЙ ДИАБЕТ: ЭТИОЛОГИЯ, КЛИНИЧЕСКАЯ КАРТИНА И СТРАТЕГИИ ПРОФИЛАКТИКИ
Сахарный диабет представляет собой хроническое эндокринное заболевание, в основе которого лежит абсолютный или относительный дефицит инсулина, приводящий к стойкому повышению уровня глюкозы в крови и системным нарушениям углеводного, жирового и белкового обмена. Данная статья представляет собой комплексный аналитический обзор, выполненный в соответствии со структурой IMRAD и посвященный этиологии, патогенезу, клиническим проявлениям, диагностике и профилактике сахарного диабета. Подробно рассмотрены ключевые факторы риска развития диабета первого и второго типов, включая генетическую предрасположенность, аутоиммунные процессы, ожирение и малоподвижный образ жизни. Особое внимание уделено классической клинической симптоматике, современным лабораторным критериям диагностики и дифференциальной диагностике различных типов диабета. В
сахарный диабет, гипергликемия, инсулин, глюкоза, этиология, патогенез, клинические симптомы, диагностика, профилактика, образ жизни.
БОЛЬ В ГОРЛЕ У ДЕТЕЙ: ПРИЧИНЫ, КЛИНИКО ДИАГНОСТИЧЕСКИЕ ПОДХОДЫ И МЕТОДЫ ЛЕЧЕНИЯ
Боль в горле является одним из наиболее частых симптомов в педиатрической практике, представляя собой диагностическую задачу, требующую дифференциального подхода между самоогрничивающимися вирусными инфекциями и потенциально серьезными бактериальными заболеваниями, прежде всего стрептококковым тонзиллитом. Данная статья представляет собой комплексный обзор этиологии, клинической картины, диагностических алгоритмов и современных методов лечения фарингита и тонзиллита у детей. Особое внимание уделено доказательным критериям диагностики (шкала Центора/McIsaac), показаниям к проведению микробиологического исследования и рациональной антибактериальной терапии. Рассматриваются осложнения неадекватного лечения, а также принципы симптоматической терапии и ведения пациентов. Статья основана на анализе современных клинических рекомендаций рандомизированных контролируемых исследований.
Боль в горле, фарингит, тонзиллит, острый стрептококковый тонзиллит, скарлатина, дети, педиатрия, шкала Центора, стрептатест, антибактериальная терапия, амоксициллин, симптоматическое лечение.
ЛАТИНСКИЙ ЯЗЫК КАК МЕЖДУНАРОДНЫЙ МЕДИЦИНСКИЙ ЯЗЫК: СОВРЕМЕННЫЕ ИНТЕРПРЕТАЦИИ
В данной статье рассматривается современное состояние латинского языка как международного медицинского языка. Анализируется его роль в обеспечении точности, универсальности и стандартизации медицинской терминологии, фармацевтической номенклатуры и анатомической номенклатуры в эпоху доминирования английского языка. Исследуется противоречие между исторической значимостью латыни и современными практиками, а также ее перспективы в цифровую эпоху. Статья основана на анализе научной литературы и нормативных документов.
медицинская латынь, международная терминология, анатомическая номенклатура, фармацевтические названия, история медицины, стандартизация, клиническая терминология.
Ushbu maqolada ichak mikroflorasining biologik xususiyatlari, uning ovqat hazm qilish jarayonidagi, immunitet tizimidagi va umumiy metabolizmdagi roli yoritiladi. Ichakda yashovchi foydali mikroorganizmlarning vitaminlar sintezi, patogen bakteriyalarga qarshi himoya va ichak shilliq qavatini saqlashdagi ahamiyati ilmiy asosda bayon etiladi. Shuningdek mikroflora muvozanati buzilganda yuzaga keladigan disbakterioz va uning turli kasalliklar bilan bog‘liqligi tahlil qilinadi.
Ichak mikroflorasi, mikrobiota, foydali bakteriyalar, disbakterioz, immunitet, hazm qilish, vitamin sintezi, ichak salomatligi.
GRIPP VIRUSINING MUTATSIYASI VA YANGI SHTAMMLARINING PAYDO BO’LISHI
Ushbu maqolada gripp virusining genetik o‘zgaruvchanligi, uning mutatsiya qilish xususiyati hamda yangi shtammlar paydo bo‘lish mexanizmlari yoritiladi. Gripp virusining RNK tuzilishga ega bo‘lishi sababli unda tez-tez genetik xatoliklar yuzaga kelishi va bu immunitet tizimidan yashirinishga olib kelishi ilmiy asosda tushuntiriladi. Shuningdek, virus yuzasidagi asosiy antigenlar bo‘lgan gemagglutinin va neyraminidazaning o‘zgarishi vaksinalar samaradorligiga qanday ta’sir qilishi tahlil qilinadi. Maqolada gripp virusining hayvonlardan odamga o‘tishi va pandemiyalar yuzaga kelishidagi roli ham ko‘rib chiqiladi.
Gripp virusi, mutatsiya, genetik o‘zgaruvchanlik, RNK virus, shtamm, gemagglutinin, neyraminidaza, vaksina, pandemiya, epidemiya.
OKSIDATIV STRESS VA UNING HUJAYRA METOBOLIZMIGA TA’SIRI
Ushbu maqolada oksidativ stressning biokimyoviy mohiyati, uning hujayra metabolizmiga ko‘rsatadigan ta’siri hamda erkin radikallar va antioksidant tizimlar o‘rtasidagi muvozanatning ahamiyati yoritiladi. Oksidativ stress sharoitida lipidlar, oqsillar va nuklein kislotalarning oksidlanishi natijasida hujayra tuzilmalari zararlanib, metabolik jarayonlar izdan chiqishi ilmiy asosda bayon etiladi. Shuningdek, oksidativ stressning yurak qon tomir kasalliklari, qandli diabet, neyrodegenerativ holatlar va saraton kabi kasalliklar rivojlanishidagi roli tahlil qilinadi. Maqolada antioksidant himoya tizimlarining hujayrani oksidlovchi zararlanishdan himoyalashdagi ahamiyati ham ko‘rsatib beriladi.
Oksidativ stress, erkin radikallar, reaktiv kislorod turlari, antioksidant tizim, hujayra metabolizmi, lipid peroksidlanishi, DNK shikastlanishi, hujayra himoyasi.
Ushbu maqolada infeksiya tushunchasi, uning rivojlanish mexanizmlari, infeksion jarayon bosqichlari, organizm va mikroorganizmlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar hamda infeksion kasalliklarning klinik ahamiyati yoritilgan. Infeksiya haqida ta’limot tibbiyot fanining muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, kasalliklarning oldini olish, tashxislash va davolashda muhim ahamiyat kasb etadi.
infeksiya, patogen, virulentlik, immunitet, infeksion jarayon, mikroorganizmlar.
STRESS GARMONLARI VA ULARNING ORGANZMGA FIZIOLOGIK TA’SIRI
Ushbu ilmiy maqolada stress tushunchasi va stress holatida organizmda yuzaga keladigan gormonal o‘zgarishlar fiziologik jihatdan tahlil qilingan. Stressga javob reaksiyalarida asosiy rol o‘ynovchi adrenalin, noradrenalin va kortizol gormonlarining ajralishi, ularning yurak-qon tomir, nafas olish, metabolik va immun tizimlariga ta’siri yoritilgan. Qisqa muddatli stressning moslashuvchan ahamiyati hamda uzoq davom etuvchi, surunkali stressning organizm uchun salbiy oqibatlari ko‘rsatib berilgan. Stress gormonlarining fiziologik mexanizmlarini o‘rganish stress bilan bog‘liq kasalliklarning oldini olish va samarali davolash usullarini ishlab chiqishda muhim ahamiyatga ega.
:stress, stress gormonlari, adrenalin, kortizol, noradrenalin, moslashuv mexanizmlari
Ushbu ilmiy maqolada qandli diabet kasalligida glyukoza almashinuvining fiziologik asoslari va uning buzilish mexanizmlari keng yoritilgan. Insulin va glyukagon gormonlarining normal sharoitdagi vazifalari hamda qandli diabetda ularning o‘zaro muvozanati buzilishi tahlil qilingan. Glyukoza hujayralarga kirishining kamayishi natijasida energiya almashinuvidagi o‘zgarishlar, yog‘ va oqsil metabolizmining buzilishi ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, qandli diabetda mikrosirkulyatsiya buzilishlari va ularning turli a’zo va tizimlarga ko‘rsatadigan salbiy ta’siri yoritilgan. Maqola qandli diabetning patofiziologik mexanizmlarini chuqurroq tushunishga xizmat qiladi.
qandli diabet, glyukoza almashinuvi, insulin, glyukagon, metabolizm, insulin yetishmovchiligi.
SANOAT TARMOG‘INING IQTISODIY RIVOJLANTIRISHDAGI TO‘SIQLARNI ANIQLASH YO‘LLARI
Ushbu maqolada sanoat tarmog‘ining iqtisodiy samaradorligi tahlil qilishdagi muammolar va uning iqtisodiy tizimdagi faoliyat mexanizmlari, tarmoqlararo ta’sir chegaralari, funksiyalarini nazariy tahlil qilinadi.Iqtisodiy samaradorlikka ta’sir qiluvchi yo‘llari haqida fikr yuritiladi.
Sanoat tarmogi, resurslar va muammolar, iqtisodiy foyda, sanoat samaradorligi, iqtisodiyotning yetakchiligi, iqtisodiy siyosat.
Raximova Mushtariybegim Muhammadg‘olib qizi
Ushbu maqolada ta’lim mazmunini xorijiy tendensiyalarning ta’lim shakllari modifikatsiyalariga oid tajribalari asosida takomillashtirish, ta’lim jarayonida o‘quvchilarning kichik tadqiqotchilik faoliyatini innovatsion yondashuvlar asosida tashkil qilishning me’yoriy asoslarini takomillashtirilishi haqida fikrlar bildiriladi. Ilmiy manbaalarga tayangan holda olib borilayotgan nazariy tahlillar va ularning metodologiyasi hamda oquvchilariga maktab yoshidan boshlab tadqiqot ko‘nikmalarini singdirishga va uning mohiyatini anglashga, shuningdek xos ilmiy konseptual xususiyatlarni shakllantirishga bag‘ishlangan.
Ta'lim shakllari, tadqiqot ko‘nikmalari, pedagogik qonuniyatlar, texnologiyalar, metodologiyalar, innovatsion muhit.
INTEGRATION OF SMART TECHNOLOGIES INTO THE MODERN EDUCATIONAL PROCESS
This article examines the essence, features, and potential of smart technologies in the vocational education system. The study highlights the transition from traditional teaching methods to innovative smart technologies and analyzes their impact on the development of students’ professional competencies. Based on the analysis of scientific sources, the paper defines the main directions, goals, and tasks of implementing smart technologies in the educational process. The role of tools such as gamification, case-based learning, web quests, mobile and project-based learning in improving the quality and interactivity of education is discussed.
smart technologies, smart education, vocational training, digital transformation, innovative learning, professional competencies, interactive learning environment.
TA’LIMDA SMART-TEXNOLOGIYALAR: NAZARIY ASOSLAR, AFZALLIKLAR VA AMALIY YO‘NALISHLAR
Mazkur maqolada ta’lim tizimida smart-texnologiyalarni joriy etishning nazariy asoslari, afzalliklari hamda amaliy yo‘nalishlari yoritilgan. Smart ta’lim konsepsiyasi raqamli muhit, interaktiv vositalar, mobil qurilmalar va sun’iy intellekt elementlariga asoslangan zamonaviy o‘qitish tizimi sifatida tahlil qilingan. Mualliflar O‘zbekiston ta’lim tizimini raqamli transformatsiya jarayonida smart texnologiyalarni qo‘llash zaruriyatini asoslab, ularning pedagogik, texnik va metodik imkoniyatlarini ko‘rsatib o‘tganlar.
smart-ta’lim, raqamli transformatsiya, innovatsion texnologiyalar, gamifikatsiya, sun’iy intellekt, mobil o‘qitish, raqamli kompetensiya.