KOMPYUTER TARMOQLARINI GRAFIK MODELLASHTIRISH VA SIMULYATSION VOSITALAR YORDAMIDA ISHLASH SAMARADORLIGINI TAHLIL QILISH. - Vohidov Fayzullo Zokirjon og’li; Jumaboyev Diyorbek Zaynobiddin o’g’li; Maxmudov Isroil Abdullayevich (TADQIQOTLAR, 2025)
Annotatsiya: Ushbu maqolada kompyuter tarmoqlarini modellashtirish va simulyatsiyalash orqali ularning ishlash samaradorligini tahlil qilish masalasi o‘rganiladi. Zamonaviy tarmoqlar yuqori trafik, ko‘p foydalanuvchi va turli xizmatlar bilan bog‘liq murakkab tuzilishga ega bo‘lib, real muhitda eksperiment o‘tkazish katta xarajat va vaqt talab qiladi. Shu sababli grafik modellar va simulyatsion vositalardan foydalanish tarmoq parametrlarini, trafik oqimini, paket yo‘qotilishi, kechikish va yuklama balansini aniq baholash imkonini beradi. Maqolada turli topologiyalar — chiziqli, daraxtsimon, to‘r va iyerarxik shakllar — NS-3 va OMNeT++ kabi simulyatorlar yordamida modellashtiriladi. Simulyatsiya natijalari tarmoqning kechikish, maksimal va o‘rtacha paket uzatilish vaqti, kanal kengligi va uzilishlarga chidamlilik kabi ko‘rsatkichlarini tahlil qilishga yordam beradi. Shuningdek, maqolada tarmoqning dinamik yuklama boshqaruvi va trafikni optimallashtirish algoritmlari ham o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari ko‘rsatadiki, to‘r va iyerarxik topologiyalar yuqori yuklama ostida ham barqaror ishlashni ta’minlaydi, paket yo‘qotilishining oldini oladi va kechikishni sezilarli darajada kamaytiradi. Modellashtirish va simulyatsiyalash orqali olingan tahlillar tarmoq dizaynerlari uchun eng optimal topologiya va algoritm kombinatsiyasini tanlash, resurslardan samarali foydalanish va xizmat sifatini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar beradi. Shu bilan birga, maqola tarmoqlarni loyihalash, operatorlar strategiyasini yaratish va kelajakdagi 5G/6G arxitekturalarini rejalashtirishda qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan ilmiy va amaliy yechimlarni taqdim etadi. Tadqiqot tarmoqlarni simulyatsiyalashning afzalliklarini, real vaqt sharoitida trafik va resurslarni boshqarishning samaradorligini ko‘rsatadi, shuningdek, turli topologiyalar va algoritmlarning qulaylik va cheklovlarini aniqlashga imkon beradi.