MIKRO- VA NANOPLASTIKLAR – OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARIDAGI KONTAMINANTLARNING IMMUN TIZIMGA TA’SIRI - Xisrov Nurmuhamedov,; Izzatillayeva Yulduzxon (TADQIQOTLAR, 2026)
Ushbu maqolada mikro- va nanoplastiklarning (MP va NP) atrof-muhitda keng tarqalishi hamda ularning inson organizmiga, xususan immun tizimiga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqotlarda MP va NP oziq-ovqat mahsulotlari, ichimlik suvi va atmosfera orqali inson organizmiga kirishi, oshqozon-ichak tizimi, o‘pka va boshqa organlarda to‘planishi mumkinligi ko‘rsatilgan. Ushbu zarrachalar hujayra darajasida oksidlovchi stress, yallig‘lanish jarayonlari va immunoregulyatsiya buzilishlarini keltirib chiqarishi aniqlangan. MP va NP makrofaglar faolligini o‘zgartirishi, proyallig‘lanish sitokinlari (IL-1β, IL-6, TNF-α va boshqalar) ishlab chiqarilishini kuchaytirishi hamda immun tizimining turli signal yo‘llarini faollashtirishi mumkin. Eksperimental tadqiqotlar mikroplastiklarning ichak mikroflorasi tarkibini o‘zgartirishi, to‘qimalarda yallig‘lanish jarayonlarini kuchaytirishi va immun tizimi hujayralari faoliyatiga ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatadi. Shuningdek, MP va NP ning reproduktiv tizim va metabolik jarayonlarga ta’siri ham qayd etilgan. Natijalar mikro- va nanoplastiklarning organizmda aseptik surunkali yallig‘lanish rivojlanishiga olib kelishi mumkinligini ko‘rsatadi. Shu sababli ularning inson salomatligiga ta’sir mexanizmlarini chuqur o‘rganish va xavfsizlik bahosini aniqlash dolzarb ilmiy muammo hisoblanadi.