MORFOLOGIK VA FONETIK SHAKLLARNING NUTQDA QOʻLLANNISH DARAJASINI ANIQLASHNING TARIXIY AHAMIYATI VA AMALIY BOSQICHLARINI TADBIQ QILISH - Egamova Oltininoy Ashuraliyevna (TADQIQOTLAR, 2025)
O‘zbek tili morfologik jihatdan agglyutinativ, grammatik shakllarning ko‘pligi va serqirraligiga ko‘ra boy til. Har bir grammatik shaklning o‘ziga xosligi uning nutqda turli uslublar, og‘zaki va yozma shaklda voqelanishida namoyon bo‘ladi. Morfologik shakllarning og‘zaki va yozma nutqda qo‘llanish darajasini aniqlash, ularni faol va nofaol turlarga ajratish mezonlarini ishlab chiqish, sermahsul morfologik shakllarni guruhlarga bo‘lish o‘zbek tilini xorijliklarga bosqichma- bosqich va maqsadli o‘qitish jarayonini osonlashtirishga, hozirgi o‘zbek adabiy tilida morfologik shakllarning ishlatilishida miqdor va sifat jihatidan faolligini aniqlashda dasturulamal sifatida xizmat qiladi, xususan, o‘zbek tili korpusida morfologik belgilarning darajali jamlanmasining yaratilishini ko‘zda tutadi. Morfologik birliklarning nutqda qo‘llanish darajasini aniqlashda jahon va o‘zbek tilshunosligida bu borada qilingan ilmiy tadqiqotlarning sarhisobi va tahlilini amalga oshirish zarur. Ma’lum tadqiq metodologiyasi asosida birlamchi vazifalar aniqlanib, bajariladigan ishlarning “yo‘l xaritasi”ni tuzish har qanday tadqiqot uchun muhimdir. Jahon tilshunosligida morfologik mahsuldorlik derivatsional morfologiyaning asosiy masalalaridan biri bo‘lib, u hosilaviy morfologiyada til foydalanuvchisining bir qancha omillariga bog‘liq tarzda o‘rganiladi.