O’ZBEK, TURK,OZORBAYJON TILLARINING QIYOSIY-TARIXIY AHAMIYATI - Eshmonov Nursulton Baxodir oʻgʻli (TADQIQOTLAR, 2025)
“Turkiy tillarning qiyosiy-tarixiy grammatikasi” fani turkiy tillarning fonetik, leksik va grammatik xususiyatlarini o‘rganadi, ularning tarixiy rivojlanishi va o‘ziga xosliklarini yoritadi. Talabalar fan orqali turkiy tillarning shakllanishi, tasnifi va ularning boshqa tillar bilan munosabatlarini chuqur o‘rganadilar. Har bir xalq tilining shakllanishi shu tilda so’zlashuvchi xalqning kelib chiqish tarixi bilan bevosita bogliqdir. Turkiy, xususan, o‘zbek xalqining etnogenezini aniqlash tarixchilar, etnograflar, arxeologlar, tilshunoslar va adabiyotshunoslar shunga o‘xshash soha olimlarining birgalikda ish olib borishlarini talab qiladi. Masalan, hozirgi zamon o‘rta va Markaziy Osiyo xalqlarining etnogenezini bilish — shu hududda qadimda yashagan xalqlar — saklar (skiflar), massagetlar, sug‘dlar, kushonlar (yoki toxarlar), xunnlar ham da boshqa qo‘shni xalqlarning tarixini o‘rganish bilan bog‘liqdir. H ar bir xalqning shakllanishi uning ijtimoiy tuzumi, m adaniyati, tili va ongining shakllanishi bilan belgilanadi. Turkiy xalqlarning genezisi va tilining shakJlanishini aniqlashda eng m urakkab muammo 0 ‘rta va Markaziy Osiyoning eng qadimgi tarixini va bu hududda istiqomat qilgan qadimgi etnik guruhlar, ularning qaysi bir tilda so‘zlashganini aniqlash masalasidir. Bu sohada asosiy m anbalar — qadimgi eron, yunon, xitoy, arab tillarida yozilgan yodnom alar, arxeologik qazilmalar hamda hozirgi zam on sheva materiallaridir. Mavjud turkiy yozma yodgorliklarning eng eskilari V U -X asrlarga oiddir.