KO‘CHMANCHI O‘ZBEKLARNING MOVAROUNNAHRGA KIRIB KELISHI VA ULARNING O‘ZBEK ETNOSIGA TA’SIRI MASALALARI - MARHABO HASANOVA HASAN QIZI; Ahmadali Asqarov (TADQIQOTLAR, 2026)
ANNOTATSIYA Mazkur maqolada ko‘chmanchi o‘zbeklarning Movarounnahr hududiga kirib kelishi hamda ularning o‘zbek etnosining shakllanishiga ko‘rsatgan ta’siri masalalari akademik Ahmadali Asqarov ilmiy qarashlari asosida tahlil qilinadi. Olimning “O‘zbek xalqining etnogenezi va etnik tarixi” hamda boshqa fundamental tadqiqotlariga tayangan holda, o‘zbek xalqi shakllanishining ko‘p bosqichli va murakkab jarayon ekani yoritiladi. Asqarovning ilmiy konsepsiyasiga ko‘ra, o‘zbek etnosi qadimgi Movarounnahr hududida yashagan o‘troq dehqonchilik madaniyatlari asosida shakllanib, keyinchalik turkiy ko‘chmanchi qabilalar, xususan Dashti Qipchoqdan kirib kelgan o‘zbek urug‘lari bilan etnik jihatdan uyg‘unlashgan. Bu jarayon XV–XVI asrlarda Shayboniylar davrida yanada jadallashgan bo‘lib, etnik integratsiya natijasida “o‘zbek” etnonimi umumlashgan. Tadqiqotda ko‘chmanchi o‘zbeklarning Movarounnahrga kirib kelishi bosib olish emas, balki mahalliy aholi bilan madaniy va etnik sintez jarayoni sifatida baholanadi. Natijada o‘zbek xalqining zamonaviy etnik qiyofasi shakllangan bo‘lib, unda qadimgi sug‘diy, baqtriy va xorazmiy madaniyatlar hamda turkiy qabilalar unsurlari uyg‘unlashgan. Shuningdek, maqolada ko‘chmanchi unsurlarning til, madaniyat, xo‘jalik va siyosiy tizimga ta’siri ham ilmiy asosda yoritiladi. Asqarovning arxeologik va etnologik tadqiqotlari o‘zbek xalqining kelib chiqishini faqat ko‘chmanchilar bilan bog‘lash noto‘g‘ri ekanini, aksincha, mahalliy sivilizatsiya asosiy omil bo‘lganini isbotlaydi.