KO’KRAK BEZI SARATONI BILAN KASALLANGAN AYOLLARNING IJTIMOIY-GIGIENIK TASNIFI, XAVF OMILLARI VA ULARNI PROGNOZLASH - B.M.Mamatqulov; X.U.Imatova (TADQIQOTLAR, 2026)
Tadqiqotning dolzarbligi. Ekologik muhitning yomonlashuvi hozirgi kunda inson salomatligiga jiddiy xavf tug’dirib, ko’krak bezi saratoni kabi onkologik kasalliklarning ortishiga olib kelmoqda. Ushbu kasallik ayollar orasida eng ko’p uchraydigan saraton turlaridan biri bo’lib, erta aniqlanmasa, yuqori o’lim ko’rsatkichlariga sabab bo’ladi. Ko’krak bezi saratoni rivojlanishida genetik va gormonal omillar bilan bir qatorda atmosfera, suv va oziq-ovqat orqali ta’ sir qiluvchi ekologik omillar muhim rol o’ynaydi. Ayniqsa, ekologik noqulay hududlarda yashovchi ayollar yuqori xavf guruhiga kiradi. KBS dunyoning aksariyat mamlakatlarida ayollar orasida eng kop uchraydigan saraton turi hisoblanadi. Sut bezlari anatomik va fiziologik jihatdan ayollar reproduktiv sistemasining eng murakkab organlaridan biridir. Hayot davomida ayollar sut bezlari sezilarli ozgarishlarga duch kelishadi. Reproduktiv tizim patologiyasi bolgan bemorlarning deyarli uchdan ikki qismi shifokorga KB kasalligidan shikoyat qilishadi [1, 4, 5]. Ularning aksariyati birinchi tekshiruvdayoq aniqlanadigan patologiyaga ega. Ammo ayollarning 20% shikoyat qilmaydi, kasalliklar aksariyat hollarda dispanserizatsiya yoki profilaktik tekshiruvda patologik ozgarishlar borligi aniqlanadi [2, 7, 10, 12]. Jahonda ayollar sut bezi kasalliklari ayniqsa saratoni muhim tibbiy va ijtimoiy muammo hisoblanadi, chunki sut bezlaridagi koplab ozgarishlar vaqt otishi bilan, ayniqsa mehnatga layoqatli yoshdagi shaxslarda yomonlashib, xavfli tusga kirish, hattoki olimga olib kelishi mumkin [3, 8, 9, 10, 11]. Har yil yakunida royxatga olingan bemorlar orasida KBSdan olim holatlarini tahlil qilish shuni korsatdiki, respublikada ushbu kasallikdan olim korsatkichlari yildan-yilga kamayib bormoqda. 2016 yil oxirida royxatda turgan 2 008 nafar KBS bilan ogrigan ayollardan 312 nafari vafot etgan bolib, bu 15,5 % ni tashkil etgan. 2019 yil oxiriga kelib esa 2 489 nafar ayol royxatda bolib, ulardan 291 nafari vafot etgan, yani 11,7 % [6].