STARTUPLARNING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI BAHOLASH: USLUBLAR VA MEZONLAR (AT ALOQABANK MISOLIDA) - Yakubova Samira Sabitdjanovna; Nurmurodov Bekmurod Jurat o’g’li (TADQIQOTLAR, 2026)
2020–2025-yillarda O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyot, fintech, elektron tijorat va IT-xizmatlar tez rivojlandi. Bu jarayon startaplarning investitsion jozibadorligini baholashni banklar, venchur fondlar va xususiy investorlar uchun dolzarb masalaga aylantirdi. Startap odatda yuqori o‘sish salohiyatiga ega, lekin barqaror daromad tarixi qisqa bo‘lgan innovatsion biznes hisoblanadi. Shu sababli uni baholashda faqat moliyaviy ko‘rsatkichlar emas, balki bozor hajmi, texnologik ustunlik, jamoa sifati, biznes-model va risklar ham hisobga olinadi. Startaplarning investitsion jozibadorligini baholashda bir nechta uslublar qo‘llaniladi. Birinchisi — diskontlangan pul oqimlari usuli bo‘lib, bunda kelajakdagi daromadlar bugungi qiymatga keltiriladi. Ikkinchisi — multiplikatorlar usuli, ya’ni startap daromadi, foydasi yoki foydalanuvchilar soni o‘xshash kompaniyalar bilan solishtiriladi. Uchinchisi — venchur kapital usuli bo‘lib, investor kutilayotgan chiqish qiymati va talab qilinadigan daromadlilik asosida ulushni baholaydi. To‘rtinchisi — skoring usuli, unda startap jamoasi, mahsulot, bozor, raqobat, moliyaviy intizom va huquqiy shaffoflik ball tizimida baholanadi. AT “Aloqabank” misolida startaplarni baholashda bankning moliyaviy barqarorligi muhim omil hisoblanadi. Bankning aktivlari 2020-yilda 8,108 trln so‘m bo‘lgan bo‘lsa, 2024-yilda 23,251 trln so‘mga yetgan. Bu davrda aktivlar 2,87 baravar oshgan. Kredit portfeli 2020-yildagi 5,706 trln so‘mdan 2024-yilda 12,944 trln so‘mga, ya’ni 126,8 foizga ko‘paygan. Depozitlar esa 4,924 trln so‘mdan 13,815 trln so‘mga oshib, 180,6 foiz o‘sishni ko‘rsatgan. Bank kapitali 2020-yildagi 1,569 trln so‘mdan 2024-yilda 3,082 trln so‘mga yetib, 96,5 foizga oshgan.