METALL IONLARI BILAN MODIFIKATSIYALANGAN ALUMOSILIKAT TASHUVCHILARNING FIZIK-KIMYOVIY XOSSALARI - Hotamov Xayrullo Shukrullo o‘g‘li (TADQIQOTLAR, 2026)
Annotatsiya. Muammo alumosilikat tashuvchilarda Cu 2+ , Fe 3+ va Zn 2+ ionlari kiritilgandan keyin sirt, gʻovak va skelet parametrlarining qanday qayta taqsimlanishini bir xil usulda baholash zaruratidan kelib chiqadi. Tadqiqotning maqsadi Si/Al nisbati 2–6 oraligʻidagi namunalar uchun metall ionlari bilan modifikatsiyalashning fizik-kimyoviy oqibatlarini solishtirish edi. Laboratoriya tajribasi impregnatsiya-quritish-kalsinatsiya zanjiri boʻyicha bajarildi; namunalar 0,5 mol/L CuSO 4 , Fe(NO 3 ) 3 va Zn(NO 3 ) 2 eritmalarida ishlov berilib, 100°C da quritildi va 500°C da kalsinatsiya qilindi. Tarkib va sirt holati ICP-OES, XRF hamda PCA orqali baholandi, spektral signallar 450–1100 sm⁻1 sohada tahlil qilindi. Natijalar Cu 2+ , Fe 3+ va Zn 2+ bilan ishlov berilgan namunalarda oʻzgarishlar bir xil emasligini koʻrsatdi: ayrim fizik-kimyoviy koʻrsatkichlarda 1,3 %; 2,3 %; 15,6 % va 30,7 % darajadagi siljishlar qayd etildi. Eng sezilarli farqlar Fe 3+ bilan modifikatsiyalangan tarkibda kuzatildi, bunda skelet tebranishlari va sirt signallari orasidagi muvozanat aniq qayta shakllandi. Xulosa shuki, metall ionlari bilan modifikatsiyalash alumosilikat tashuvchilarning sirt kislotaliligi, ion-almashinish sigʻimi va gʻovak tuzilmasini birgalikda boshqaradi. Ilmiy hissa sifatida PCA, ICP-OES va XRF maʻlumotlarini birlashtirgan qiyosiy yondashuv taklif qilindi, bu esa turli metall kationlarining strukturaviy taʻsirini bir platformada ajratish imkonini beradi.