“BO‘TAKO‘Z” DOSTONIDA “QIRQ YIGIT” OBRAZI TAHLILI (USMON MAMATQUL VARIANTI ASOSIDA) - Ahmadova Go‘zal Azamat qizi (TADQIQOTLAR, 2025)
Annotatsiya. Go‘ro‘g‘li turkum dostonlari turkiy va jahon xalqlari folklorshunosligi uchun ilmiy tadqiqot sifatida eng ko‘p tahlilga tortilgan turkumlardan biri bo‘lib, ushbu dostonlar tahlili orqali xalqning epik dunyoqarashi, qadriyatlar va tabiat qonunlarining dostonlarda aks etishi haqida ma’lumotga ega bo‘lish mumkin. V. Jirmunskiy va X. Zarifov ta’kidlaganidek, “… epos mafkurasi an’anaviy obrazlar va motivlarda namoyon bo‘ladi. Bizning vazifamiz esa ana shu obraz va motivlarni xalq dunyoqarashining aniq badiiy ifodasi sifatida qabul etishdir” 1 . Shu nuqtai nazardan turkumda aks etgan rang-barang obrazlar va syujet tizimini tadqiq qilish tarixiy davr, e’tiqodiy qatlam va mafkuraviy asoslarni topishga dostonlarning tag zamirida yotgan ma’no-mazmunni bayon qilishga ko‘maklashadi. Tahlilga tortilgan Usmon Mamatqul repertuaridagi “Bo‘tako‘z” dostoni “Go‘ro‘g‘li” turkum dostonlaridan biri bo‘lib, ushbu doston ham Avazxon, Hasanxon, qirq yigit va Bo‘tako‘zning boshdan kechirgan sarguzashtlari, qahramonliklari orqali “Go‘ro‘g‘li” turkumi voqealarini boyitadi. Dostonda aks etgan “qirq yigit” obrazi tahlili orqali yetakchi qahramonga yordam beruvchi ko‘makchi obraz, “Go‘ro‘g‘li” turkumi silsilasidagi bir qatlam vazifasi aniqlanadi.