KOMPYUTER TARMOQLARINI GRAFIK MODELLASHTIRISH VA SIMULYATSION VOSITALAR YORDAMIDA ISHLASH SAMARADORLIGINI TAHLIL QILISH. - Vohidov Fayzullo Zokirjon og’li; Jumaboyev Diyorbek Zaynobiddin o’g’li; Maxmudov Isroil Abdullayevich (TADQIQOTLAR, 2025)
Annotatsiya:  Ushbu  maqolada  kompyuter  tarmoqlarini  modellashtirish  va simulyatsiyalash  orqali  ularning  ishlash  samaradorligini  tahlil  qilish  masalasi o‘rganiladi. Zamonaviy tarmoqlar yuqori trafik, ko‘p foydalanuvchi va turli xizmatlar bilan bog‘liq murakkab tuzilishga ega bo‘lib, real muhitda eksperiment o‘tkazish katta xarajat va vaqt talab qiladi. Shu sababli grafik modellar va simulyatsion vositalardan foydalanish  tarmoq  parametrlarini,  trafik  oqimini,  paket  yo‘qotilishi,  kechikish  va yuklama  balansini  aniq  baholash  imkonini  beradi.  Maqolada  turli  topologiyalar  — chiziqli,  daraxtsimon,  to‘r  va  iyerarxik  shakllar  —  NS-3  va  OMNeT++  kabi simulyatorlar  yordamida  modellashtiriladi.  Simulyatsiya  natijalari  tarmoqning kechikish, maksimal va o‘rtacha paket uzatilish vaqti, kanal kengligi va uzilishlarga chidamlilik kabi ko‘rsatkichlarini tahlil qilishga yordam beradi. Shuningdek, maqolada tarmoqning dinamik yuklama boshqaruvi va trafikni optimallashtirish algoritmlari ham o‘rganiladi.  Tadqiqot  natijalari  ko‘rsatadiki,  to‘r  va  iyerarxik  topologiyalar  yuqori yuklama ostida ham barqaror ishlashni ta’minlaydi, paket yo‘qotilishining oldini oladi va  kechikishni  sezilarli  darajada  kamaytiradi.  Modellashtirish  va  simulyatsiyalash orqali olingan tahlillar tarmoq dizaynerlari uchun eng optimal topologiya va algoritm kombinatsiyasini tanlash, resurslardan samarali foydalanish va xizmat sifatini oshirish bo‘yicha  amaliy  tavsiyalar  beradi.  Shu  bilan  birga,  maqola  tarmoqlarni  loyihalash, operatorlar  strategiyasini  yaratish  va  kelajakdagi  5G/6G  arxitekturalarini rejalashtirishda  qo‘llanilishi  mumkin  bo‘lgan  ilmiy  va  amaliy  yechimlarni  taqdim etadi.  Tadqiqot  tarmoqlarni  simulyatsiyalashning  afzalliklarini,  real  vaqt  sharoitida trafik  va  resurslarni  boshqarishning  samaradorligini  ko‘rsatadi,  shuningdek,  turli topologiyalar va algoritmlarning qulaylik va cheklovlarini aniqlashga imkon beradi.