MIKRO- VA NANOPLASTIKLAR – OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARIDAGI KONTAMINANTLARNING IMMUN TIZIMGA TA’SIRI - Xisrov Nurmuhamedov,,; Izzatillayeva Yulduzxon, (TADQIQOTLAR, 2026)
Ushbu maqolada mikro- va nanoplastiklarning (MP va NP) atrof-muhitda keng tarqalishi  hamda  ularning  inson organizmiga, xususan  immun  tizimiga  ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqotlarda MP va NP oziq-ovqat mahsulotlari, ichimlik suvi va atmosfera orqali inson organizmiga kirishi, oshqozon-ichak tizimi, o‘pka va boshqa organlarda to‘planishi mumkinligi ko‘rsatilgan. Ushbu zarrachalar hujayra darajasida oksidlovchi stress, yallig‘lanish jarayonlari va immunoregulyatsiya buzilishlarini keltirib chiqarishi aniqlangan. MP va NP makrofaglar faolligini o‘zgartirishi, proyallig‘lanish sitokinlari (IL-1β, IL-6, TNF-α va boshqalar) ishlab chiqarilishini kuchaytirishi hamda immun tizimining  turli  signal  yo‘llarini  faollashtirishi  mumkin.  Eksperimental  tadqiqotlar mikroplastiklarning  ichak  mikroflorasi  tarkibini  o‘zgartirishi,  to‘qimalarda yallig‘lanish jarayonlarini kuchaytirishi va immun tizimi hujayralari faoliyatiga ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatadi. Shuningdek, MP va NP ning reproduktiv tizim va metabolik jarayonlarga  ta’siri  ham  qayd  etilgan.  Natijalar  mikro-  va  nanoplastiklarning organizmda  aseptik  surunkali  yallig‘lanish  rivojlanishiga  olib  kelishi  mumkinligini ko‘rsatadi.  Shu  sababli  ularning  inson  salomatligiga  ta’sir  mexanizmlarini  chuqur o‘rganish va xavfsizlik bahosini aniqlash dolzarb ilmiy muammo hisoblanadi.