KO’KRAK BEZI SARATONI BILAN KASALLANGAN AYOLLARNING IJTIMOIY-GIGIENIK TASNIFI, XAVF OMILLARI VA ULARNI PROGNOZLASH - B.M.Mamatqulov,; X.U.Imatova, (TADQIQOTLAR, 2026)
Tadqiqotning  dolzarbligi.  Ekologik  muhitning  yomonlashuvi  hozirgi  kunda inson  salomatligiga  jiddiy  xavf  tug’dirib,  ko’krak  bezi  saratoni  kabi  onkologik kasalliklarning  ortishiga  olib  kelmoqda.  Ushbu  kasallik  ayollar  orasida  eng  ko’p uchraydigan  saraton  turlaridan  biri  bo’lib,  erta  aniqlanmasa,  yuqori  o’lim ko’rsatkichlariga  sabab  bo’ladi.  Ko’krak  bezi  saratoni  rivojlanishida  genetik  va gormonal omillar bilan bir qatorda atmosfera, suv va oziq-ovqat orqali ta’ sir qiluvchi ekologik  omillar  muhim  rol  o’ynaydi.  Ayniqsa,  ekologik  noqulay  hududlarda yashovchi  ayollar  yuqori  xavf  guruhiga  kiradi.  KBS  dunyoning  aksariyat mamlakatlarida  ayollar  orasida  eng  kop  uchraydigan  saraton  turi  hisoblanadi.  Sut bezlari  anatomik  va  fiziologik  jihatdan  ayollar  reproduktiv  sistemasining  eng murakkab  organlaridan  biridir.  Hayot  davomida    ayollar  sut  bezlari  sezilarli ozgarishlarga  duch  kelishadi.  Reproduktiv  tizim  patologiyasi  bolgan  bemorlarning deyarli  uchdan  ikki  qismi  shifokorga  KB  kasalligidan  shikoyat  qilishadi  [1,  4,  5]. Ularning aksariyati birinchi tekshiruvdayoq aniqlanadigan patologiyaga ega.  Ammo  ayollarning  20%  shikoyat  qilmaydi,  kasalliklar  aksariyat  hollarda  dispanserizatsiya yoki profilaktik tekshiruvda patologik ozgarishlar borligi aniqlanadi [2, 7, 10, 12]. Jahonda ayollar sut bezi kasalliklari ayniqsa saratoni muhim tibbiy va ijtimoiy muammo  hisoblanadi,  chunki  sut  bezlaridagi  koplab  ozgarishlar  vaqt  otishi  bilan, ayniqsa  mehnatga  layoqatli  yoshdagi  shaxslarda  yomonlashib,  xavfli  tusga  kirish, hattoki olimga olib kelishi mumkin [3, 8, 9, 10, 11]. Har yil yakunida royxatga olingan bemorlar orasida KBSdan olim holatlarini tahlil  qilish  shuni  korsatdiki,  respublikada  ushbu  kasallikdan  olim  korsatkichlari yildan-yilga kamayib bormoqda. 2016 yil oxirida royxatda turgan 2 008 nafar KBS bilan ogrigan ayollardan 312 nafari vafot etgan bolib, bu 15,5 % ni tashkil etgan. 2019 yil oxiriga kelib esa 2 489 nafar ayol royxatda bolib, ulardan 291 nafari vafot etgan, yani 11,7 % [6].