RUHIY ZO‘RIQISH VA UNI OLDINI OLISHNING O‘ZIGA XOSLIGI - Хusanova Soxibaxon Akramjonovna, (TADQIQOTLAR, 2026)
Insonning har qanday faoliyati aqliy, ijodiy va jismoniy ishlari zo‘riqishni talab qiladi. Shunday yo‘l bilan insonlar hayotiy vaziyatlardaoldilarida turgan vazifalarga uzoq vaqt ishni diqqatlarini jamlab, ularni ishonch bilan to‘liq yecha oladilar. Inson ishni muvffaqiyatli tugatgandan so‘ng yengillashish va bo‘shashish hissini boshdan kechiradi. Bu holat bo‘shashish deb ataladi. Nerv va gormonal yo‘llar orqali zo‘riqib, funksiyaning organik (stress) muvaffaqiyatga erishishda muhim omil hisoblanadi. U inson uchun zararli hisoblanmaydi, agar sarflangan energiya tezda bo‘shashish orqali qayta  tiklansa,  tanafusslar  va  bo‘sh  vaqtdan  unumli  foydalanish  yo‘li  bilan bo‘shashishga erishish mumkin. Bo‘shashishga boshqa faoliyat turiga ko‘chish orqali ham  erishish  mumkin.  Lekin  zo‘riqish  inson  ijodiy  faoliyatini  tormozlashi,  ish qobiliyatini pasaytirishi, sog‘liqqa zararli ta’sir ko‘rstishi mumkin. Agar bo‘shashish yetarlicha bo‘lmasa,  yuqoridagi  xolatlarni  kuzatish  mumkin. Ular  shaxsiy  hayot  va ishdagi nizoli vaziyatlar, shaxslararo munosabatning buzilishi, kelajakka ishonmaslik, xavf-  xatardan  qo‘rqish,  ishni  doimo  qisqa  muddatdatopshirish  tufayli  o‘z  vaqtida ulgura  olmaslikdan  qo‘rqish  va  boshqalarni  kiritish  mumkin.  Shu  bilan  birga jamoadagi nosog‘lom psixologik iqlim, shaxs xarakterining bo‘shligi, qo‘rqish, muvaf-faqiyatsizliklar, o‘z imkoniyatlarini yuqori baholsh, boshqa kishilar bilan munosabat aloqalarning yetishmas-ligi, ijtimoiy ajralib qolish ham uzoq zo‘riqish xolatiga olib kelishi mumkin. Barcha stress xolatlarida salbiy hissiyotlar rol o‘ynaydi. Ular inson faoliyatiga va uning organizmiga buzuvchi ta’sir ko‘rsatadi. Nevroz organizm va muhit orasidagi dinamikaning barqaror bo‘lishi oqibatida paydo bo‘ladigan kasallik bo‘lib, ma’lumotlarni  qayta  ishlash,  hissiyot,  boshqarish  bilan  bog‘liq  miyadagi jarayonlarning o‘zgarishiga olib keladi. Bu o‘zgarishlar motor va sensor funksiyalarni jalb qiladi, aqliy va jismoniy ish qobiliyatining pasayishiga olib keladi. Organizm va muhit  orasidagi  dinamika  yoki  muhitning  noanomal  sharoitlari  yoki  organizmning anormal  holatidan  buzilishi  mumkin.  Masalan,  muhitdan  keluvchi  bir kuzatuvchiningo‘zi  bir  odamga  undovchi  ta’sir  ko‘rsatsa,  boshqa  birida  og‘riq reaksiyasini vujudga keltirishi mumkin. Boshqacha so‘zlar bilan aytganda, jismoniy va ruhiy  mashq  qilgan,  kelajakka  ishonch  bilan  qarovchi  inson  sog‘lig‘iga  ziyon keltirmasdan  ishlashi  mumkin.    Tashqi  muhit  sharoitlariga  bog‘liq  nerv  psixik kasalliklarining vujudga kelishi va taraqqiyotida stresslarning ta’siriga katta ahamiyat beriladi, ayniqsa, bu yurak-qon tomir kasalliklariga tegishlidir. Shu bilan birga stressga ijobiy ta’sir, ya’ni ish qobiliyatini oshirish xislati xos. Shuning uchun ham stressni "hayot tuzi" deb atashadi.