QUTADG‘U BILIG” ASARIDAGI DINIY-MA’RIFIY ARABIY LEKSIKANING SEMANTIK-FUNKSIONAL TAHLILI - Azimova Shoxsanam, (TADQIQOTLAR, 2026)
Anotatsiya:Mazkur maqolada Yusuf Xos Hojibning XI asr turkiy adabiyotining nodir namunasi bo‘lgan “Qutadg'u bilig” asaridagi diniy-ma’rifiy arabiy leksikaning semantik xususiyatlari va funksional roli tadqiq etiladi. Asarda qo‘llangan arabiy kelib chiqishga  ega leksik  birliklar semantik guruhlarga  ajratilib, ularning  ma’no  tarkibi, matndagi vazifasi hamda muallifning g‘oyaviy-badiiy maqsadini ifodalashdagi o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida tavsifiy, semantik va qiyosiy-tahliliy metodlardan foydalanildi. Tahlillar  shuni  ko‘rsatadiki,  “Qutadg'u  bilig”dagi  arabiy  leksika  asosan  ilm-ma’rifat,  axloq,  din,  falsafa,  davlat  boshqaruvi  va  inson  kamoloti  bilan  bog‘liq tushunchalarni ifodalashga xizmat qiladi. Arabiy so‘zlar muallif tomonidan nafaqat nominativ birlik sifatida, balki muayyan ma’naviy va madaniy mazmunni ifodalovchi vosita sifatida ham qo‘llangan. Ular orqali adolat, ilm, aql, fazilat, qanoat, hikmat kabi asosiy konseptlar yoritilib, asarning didaktik va falsafiy yo‘nalishi kuchaytirilgan. Shuningdek,  maqolada  arabiy  leksikaning  turkiy  til  tizimiga  moslashuvi, semantik taraqqiyoti va ayrim birliklarning zamonaviy o‘zbek tilida saqlanib qolish holatlari  ham  ko‘rib  chiqiladi.  Tadqiqot  natijalari  “Qutadg'u  bilig”  tilining  leksik tarkibini chuqurroq yoritish, turkiy va arab til qatlamlari o‘rtasidagi lingvomadaniy aloqalarni aniqlash hamda o‘rta asr turkiy yozma yodgorliklari leksikasini o‘rganishga oid ilmiy qarashlarni boyitishga xizmat qiladi.