METALL IONLARI BILAN MODIFIKATSIYALANGAN ALUMOSILIKAT TASHUVCHILARNING FIZIK-KIMYOVIY XOSSALARI - Hotamov Xayrullo Shukrullo o‘g‘li, (TADQIQOTLAR, 2026)
Annotatsiya. Muammo alumosilikat tashuvchilarda Cu 2+ , Fe 3+  va Zn 2+  ionlari kiritilgandan  keyin  sirt,  gʻovak  va  skelet  parametrlarining  qanday  qayta taqsimlanishini  bir  xil  usulda  baholash  zaruratidan  kelib  chiqadi.  Tadqiqotning maqsadi  Si/Al  nisbati  2–6  oraligʻidagi  namunalar  uchun  metall  ionlari  bilan modifikatsiyalashning  fizik-kimyoviy  oqibatlarini  solishtirish  edi.  Laboratoriya tajribasi impregnatsiya-quritish-kalsinatsiya zanjiri boʻyicha bajarildi; namunalar 0,5 mol/L CuSO 4 , Fe(NO 3 ) 3  va Zn(NO 3 ) 2  eritmalarida ishlov berilib, 100°C da quritildi va 500°C da kalsinatsiya qilindi. Tarkib va sirt holati ICP-OES, XRF hamda PCA orqali baholandi,  spektral  signallar  450–1100  sm⁻1  sohada  tahlil  qilindi.  Natijalar  Cu 2+ , Fe 3+   va  Zn 2+   bilan  ishlov  berilgan  namunalarda  oʻzgarishlar  bir  xil  emasligini koʻrsatdi:  ayrim  fizik-kimyoviy  koʻrsatkichlarda  1,3  %;  2,3  %;  15,6  %  va  30,7  % darajadagi siljishlar qayd etildi. Eng sezilarli farqlar Fe 3+  bilan modifikatsiyalangan tarkibda kuzatildi, bunda skelet tebranishlari va sirt signallari orasidagi muvozanat aniq  qayta  shakllandi.  Xulosa  shuki,  metall  ionlari  bilan  modifikatsiyalash alumosilikat  tashuvchilarning  sirt  kislotaliligi,  ion-almashinish  sigʻimi  va  gʻovak tuzilmasini  birgalikda  boshqaradi.  Ilmiy  hissa  sifatida  PCA,  ICP-OES  va  XRF maʻlumotlarini  birlashtirgan  qiyosiy  yondashuv  taklif  qilindi,  bu  esa  turli  metall kationlarining strukturaviy taʻsirini bir platformada ajratish imkonini beradi.