"TADQIQOTLAR.UZ" jahon ilmiy-metodik jurnali quyidagi yo'nalishlarda maqola hamda tezislarni qabul qiladi: Aniq fanlar Tabiiy fanlar Texnika fanlari Pedagogik fanlar Ijtimoiy-gumanitar fanlar Falsafa fanlari Filologiya Iqtisodiy fanlar
ZO‘RAVONLIK — JAMIYAT YARASI. BIZ ZO‘RAVONLIKKA QARSHIMIZ!
Annotatsiya: Ushbu maqolada zamonaviy jamiyatda keng tarqalgan zo‘ravonlik muammosi, uning sabablari, turlari va ijtimoiy oqibatlari chuqur tahlil qilingan. Muallif zo‘ravonlikning nafaqat jismoniy, balki ruhiy, iqtisodiy va axloqiy zararlarini ham yoritadi. Maqolada inson huquqlarini himoya qilish, zo‘ravonlikka qarshi kurashishda ta’lim, tarbiya, qonun ustuvorligi va ijtimoiy hamkorlikning ahamiyati alohida ta’kidlanadi. Shuningdek, zo‘ravonlikni kamaytirish uchun jamiyatda mehr-oqibat, bag‘rikenglik va adolat tamoyillarini kuchaytirish zarurligi haqida fikr yuritiladi.
Kalit so‘zlar: zo‘ravonlik, inson huquqlari, bag‘rikenglik, tarbiya, adolat, mehr- oqibat, jamiyat xavfsizligi.
YOSH TADBIRKORLAR: TADBIRKORLIK SOHASIGA ILK QADAMNI QANDAY BOSHLASH MUMKIN?
Annotatsiya: Ushbu maqolada yoshlar orasida tadbirkorlikka qiziqishning ortib borishi, tadbirkorlik faoliyatining jamiyat va iqtisodiyotdagi o‘rni hamda ahamiyati yoritilgan. Maqolada tadbirkorlikni boshlashda qo‘yilishi lozim bo‘lgan muhim qadamlarga alohida e’tibor qaratiladi: g‘oya tanlash va uni asoslash, bozorni o‘rganish, biznes-reja tuzish, moliyaviy manbalarni aniqlash hamda kichikdan boshlashning afzalliklari tahlil qilinadi. Shuningdek, yosh tadbirkorlar uchun davlat tomonidan yaratilayotgan imkoniyatlar va qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari haqida ham so‘z yuritiladi. Muallif tadbirkorlikda uchraydigan xatoliklar va ulardan saboq olish zarurati borasida ham fikr bildiradi. Xulosa qismida esa tadbirkorlikning yoshlar uchun nafaqat moddiy manfaat, balki o‘zini namoyon etish, jamiyatga foyda keltirish va yangilik yaratish yo‘li ekani alohida ta’kidlanadi.
Kalit so‘zlar:yosh tadbirkorlar, tadbirkorlik, biznes-reja, bozor tahlili, startap, innovatsiya, davlat qo‘llab-quvvatlashi, investitsiya, moliyaviy manbalar, kichik biznes, muvaffaqiyat, xatolardan saboq.
SHAXSNING PSIXOLOGIK CHEGARALARI VA ULARNING EMOTSIONAL SALOMATLIKNI SAQLASHDAGI ROLI
Annotatsiya: Ushbu maqolada shaxsning psixologik chegaralari tushunchasi va ularning insonning emotsional salomatligini saqlashdagi ahamiyati yoritiladi. Psixologik chegaralar insonning o‘z ehtiyojlari, his-tuyg‘ulari va qadriyatlarini anglab, boshqalar bilan sog‘lom munosabat o‘rnatishiga xizmat qiladi. Maqolada chegaralarning buzilishi qanday qilib emosional charchash, stress va ichki qoniqmaslikka olib kelishi tahlil qilinadi. Shuningdek, shaxsiy chegaralarni shakllantirish va mustahkamlash orqali inson o‘zini hurmat qilish, ichki barqarorlik va ruhiy osoyishtalikka erishishi mumkinligi ilmiy-psixologik nuqtai nazardan asoslab berilgan. Mazkur tadqiqot natijalari shaxslararo munosabatlarda sog‘lom muvozanatni saqlashga yordam beradi.
Kalit so‘zlar: shaxsiy chegaralar,psixologik chegaralar,emotsional salomatlik,stress va charchash,ichki barqarorlik,ruhiy sog‘lomlik,shaxslararo munosabatlar, emotsional himoya,o‘zini hurmat qilish,ichki quvvat va mustaqillik, chegaralarni belgilash,psixologik barqarorlik,emotsional intizom,shaxsiy rivojlanish,empatiya va hissiy chegaralar.
AYOLLAR RAHBARLIK FAOLIYATINIG KORPORATIV MADANIYAT VA ISH UNUMDORLIGIGA TASIRI.
Annotatsiya: Rahbarlikda ayollarning ustunligini tobora ko'proq ta'kidlamoqdalar, bunda ayollar zamonaviy sharoitlarda samarali bo'lgan uslubda erkaklarga qaraganda ko'proq rahbarlik qilishadi. Ushbu da'volarni tahlil qilishimizni Venchioning tahlili bilan taqqoslab, biz ayollarning odatiy rahbarlik uslubida ba'zi afzalliklarga ega ekanligini, ammo ularning rahbar sifatidagi vakolatlarini, ayniqsa erkaklarga xos tashkiliy sharoitlarda, noto'g'ri baholash natijasida ba'zi kamchiliklarga duch kelayotganini ko'rsatamiz. Shunga qaramay, ko'proq ayollar barcha darajalarda, jumladan, elita rahbarlik lavozimlarida ham yetakchilik lavozimlariga ko'tarilmoqda. Biz bu yuksalishning sabablarini keltiramiz va tashkilotlar ayollarni asosiy lavozimlarga tayinlash orqali progressiv ijtimoiy o'zgarish va zamonaviylik ramzlarini aks ettirishi mumkinligini ta'kidlaymiz. (PsycINFO ma'lumotlar bazasi yozuvi (c) 2016 APA, barcha huquqlar himoyalangan)
Kalit so’zlar: Ayollar rahbarligi, korporativ madaniyat, ish unumdorligi, gender tengligi, transformatsion liderlik, tashkiliy samaradorlik, gender diversifikatsiya, boshqaruv uslubi, inklyuziv liderlik, xodimlar motivatsiyasi, strategik menejmnet, gender-balans, innovatsion salohiyat, tashkiliy qadriyatlar, O'zbekiston korporativ sektori, xodimlar jalb etilishi, iqtisodiy ko'rsatkichlar, gender paritet, tashkiliy madaniyat.
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TIZIMLARNI AVTOMATLASHTIRISH VA INSON OMILINI KAMAYTIRISH BO’YICHA AMALGA OSHIRILGAN JARAYONLARNI TAHLIL QILISH
Annotatsiya: Zamonaviy tashkilotlarda boshqaruv tizimining samaradorligini oshirishda hamda inson omilarini kamaytirish. Ish jarayonlarni aftomatlashtirish va rial vaqt oralig’ida malumotlarni olish va tahlil qilish bu harqanday tashkilot rivojinin muhum bir qismi bo’lib qolmoqd. Shu bilan birga butizimlarni doyimi ravishda takomillashtirish va nazorat qilib kelish lozim. Biz bugungi maqolada TOSHKENT KIMYO XALQARO UNIVERSITETI.ning ichki tizimlarini ko’rib chiqamiz. Oliy ta'limda avtomatlashtirishning afzalliklari (masalan, administrativ jarayonlarni tezlashtirish, xatolarni kamaytirish, resurslarni tejash) va kamchiliklari (inson omilini kamaytirishdagi risklar, masalan, ish joylarini yo'qotish, axborot xavfsizligi masalalari) Hamda KIUT ichki tizimlarini qisqa tahliylini ochib berib undagi muamolarni ko’rib unga yechimlar taklif qilamiz.
Kalit so‘zlar: boshqaruv, tashkilot, mehnat muhit, jamoaviy ish, rahbar-xodim munosabatlari, samaradorlik, biznes jarayonlari, biznes jarayonlarini avtomatlashtirish, raqamli texnologiyalar, blockchain texnologiyasi, biznes tizimlari.
ЭФФЕКТИВНОСТЬ НАЛОГОВЫХ ЛЬГОТ КАК ИНСТРУМЕ ГОСУДАРСТВЕННОЙ ПОДДЕРЖКИ
Аннотация: Тематика налоговых льгот в Узбекистане остаётся крайне актуальной в 2025–2026 годах на фоне проводимых реформ, направленных на привлечение инвестиций, разнообразие экономики и переход к более прозрачной фискальной политике. Налоговые льготы играют важную роль, однако их эффективность требует пересмотра. В 2021 году общий объём налоговых и таможенных льгот составил 51 трлн сумов, за последние шесть лет было предоставлено около 1400 льгот. В 2022 году налоговые льготы по налогу на прибыль составили 25,1 млрд сумов, а к 2025 году снизились до 20,1 млрд сумов. Узбекистан активно использует льготы для поддержки ключевых секторов, таких как IT и возобновляемая энергетика, с продлением сроков действия льгот до 2040 года. В то же время, в соответствии с обязательствами ВТО, многие экспортные льготы были отменены. Однако налоговые льготы также приводят к значительным фискальным потерям, что ставит под сомнение их оправданность. В ответ на это предлагается создание отдела по анализу эффективности льгот и единый портал субсидий. Международные организации указывают на необходимость более тщательной оценки налоговых расходов и расширения налоговой базы. Важно отметить, что в 2025–2026 годах Узбекистан находится на пересечении стимулов для экономического роста и обеспечения фискальной устойчивости. Это создаёт уникальные возможности для анализа результатов реформ и оценки эффективности налоговых льгот. Диссертация может быть полезной для Минэкономфина, Госналогового комитета и инвесторов.
Ключевые слова: Налоговые льготы, Узбекистан, Экономические реформы, Инвестиции, Фискальная политика, IT-сектор, Возобновляемая энергетика, Экспорт, Мониторинг льгот, Эффективность налоговых расходов.
ВЛИЯНИЕ ВНЕШНЕЭКОНОМИЧЕСКОЙ ПОЛИТИКИ НА ГОСУДАРСТВЕННЫЕ ФИНАНСЫ
Аннотация: посвящена комплексной оценке того, как либерализация внешнеэкономической политики Узбекистана (2017-2025 гг.) влияет на состояние государственных финансов. В условиях ускоренной интеграции страны в мировую экономику и роста внешнего долга до 75,4 млрд долл. (октябрь 2025 г.) исследование анализирует, как потоки FDI, экспортные доходы (золото, услуги) и налоговые льготы для резидентов СЭЗ трансформируют бюджетные поступления, расходы и риски. Используя эконометрические модели на панельных данных МВФ, ВБ и ЦБ РУз за 2017-2025 гг., автор количественно оценил эластичность фискальных показателей к изменениям торгового баланса, курса сума и объёма иностранных инвестиций. Сопоставительный анализ опыта ЕС, Китая, Республики Корея и ряда стран Латинской Америки позволил выявить институциональные предпосылки, при которых открытость экономики усиливает устойчивость государственных финансов, а не накапливает долговую нагрузку. Разработаны сценарии до 2030 г., учитывающие возможные внешние шоки (колебания цен на золото, санкционные риски, ужесточение глобального финансирования) и внутренние ограничения (инфляция 7,8%, дефицит бюджета ~3% ВВП). На основе результатов сформулированы практические рекомендации по оптимизации налоговых стимулов для экспортоориентированных отраслей, управлению валютными рисками государственного долга и усилению фискальных буферов для смягчения последствий внешних шоков.
Ключевые слова: внешнеэкономическая политика, государственные финансы, прямые иностранные инвестиции, внешний долг, фискальная устойчивость, экспортная диверсификация, Узбекистан, глобальные экономические шоки, налогово-бюджетная политика.
BOLALARDA EMOTSIONAL INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK MEXANIZIMLARI
Annotatsiya Ushbu maqola bolalarda emotsional intellektni rivojlantirishning psixologik mexanizmlarini tahlil qiladi. Unda emotsional intellektning bolalar psixologiyasidagi hal qiluvchi roli va umumiy farovonlik uchun ahamiyati yoritilgan. Maqola emotsional intellektning nazariy asoslari, uning bolalik davridagi o'ziga xos xususiyatlari hamda rivojlanishiga yordam beruvchi kognitiv, affektiv va ijtimoiy o'rganish jarayonlarining o'zaro ta'sirini chuqur o'rganadi. O'z-o'zini tartibga solish, empatiya va hissiy moslashuvchanlikni rivojlantirish mexanizmlariga alohida e'tibor qaratilgan. Ota- onalar, pedagoglar va ijtimoiy muhitning ushbu rivojlanishni qo'llab-quvvatlashdagi muhim roli, shuningdek, bolalarning hissiy kompetentligini oshirishga mo'ljallangan amaliy yondashuvlar va dasturlar ko'rib chiqiladi. Maqola emotsional intellektni dastlabki yoshdan samarali ravishda qanday rivojlantirish mumkinligi haqida keng qamrovli tushuncha berish uchun mavjud tadqiqotlarni sintez qiladi va uning akademik muvaffaqiyat, ijtimoiy munosabatlar va ruhiy salomatlik uchun uzoq muddatli foydalarini ta'kidlaydi.
Kalit so‘zlar: Emotsional intellekt, Bolalik, Psixologik mexanizmlar, O'z-o'zini tartibga solish, Empatiya, Ijtimoiy o'rganish, Ota-onalar, Pedagoglar
MAKTABGA PSIXOLOGIK TAYYORGARLIKNI BAHOLASHDA ZAMONAVIY METODLAR
Annotatsiya Ushbu ilmiy maqola bolalarning maktabga psixologik tayyorgarligini baholashda zamonaviy metodlarning nazariy va amaliy jihatlarini tahlil etadi. Maktabga tayyorgarlik bolaning ta'limdagi muvaffaqiyati va ijtimoiy moslashuvida hal qiluvchi rol o'ynaydi. Maqolada maktabga psixologik tayyorgarlikning motivatsion, ijtimoiy-shaxsiy, intellektual va emotsional-irodaviy tarkibiy qismlari atroflicha yoritilgan. Shuningdek, baholash usullarining evolyutsiyasi, an'anaviy yondashuvlardan raqamli texnologiyalar va interaktiv platformalarga asoslangan zamonaviy diagnostika metodlariga o'tish jarayoni ko'rib chiqiladi. Maqola aniq va keng qamrovli diagnostika tizimini rivojlantirish zarurligini ta'kidlaydi.
Kalit so‘zlar: Maktabga tayyorgarlik, psixologik diagnostika, baholash metodlari, bolalar psixologiyasi, raqamli texnologiyalar, pedagogik diagnostika, O'zbekiston
GURUHIY TRENINGLARNING USLUBIY MUOMOLARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada zamonaviy psixologik treninglarni tashkil etish va o‘tkazish jarayonida uchraydigan asosiy uslubiy muammolar tahlil qilinadi. Trening samaradorligiga ta’sir etuvchi omillar, jumladan, maqsad va vazifalarning noaniqligi, ishtirokchilar tarkibining geterogenligi, metod va texnikalarni tanlashdagi xatolar hamda trenerning kasbiy tayyorgarligi masalalari yoritiladi. Shuningdek, psixologik treningning ilmiy asoslangan bosqichlari va uslubiy muammolarni bartaraf etish yo‘llari asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar: psixologik trening, uslubiy muammolar, guruh dinamikasi, trener kompetensiyasi, refleksiya, diagnostika, trening bosqichlari, shaxsiy rivojlanish.
O‘SMIRLIK DAVRIDA SHAXS RIVOJIGA IJTIMOIY MUHITNING TA’SIRI
Annotatsiya Ushbu maqola o‘smirlik davrida shaxs rivojlanishiga ijtimoiy muhitning ko‘p qirrali ta’sirini tahlil qiladi. Maqolada o‘smirlik davri shaxsiyat shakllanishi uchun muhim bosqich sifatida ko‘rib chiqiladi hamda oila, maktab, tengdoshlar guruhi, ommaviy axborot vositalari va raqamli muhit kabi asosiy ijtimoiy komponentlarning o‘zlikni anglash, qadriyatlar, axloqiy tamoyillar, hissiy tartibga solish va ijtimoiy ko‘nikmalar rivojlanishiga ta’siri nazariy asoslar bilan yoritiladi. Ijtimoiy muhitning ijobiy va salbiy ta’sir mexanizmlari, yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan muammolar va ularni hal etish imkoniyatlari atroflicha muhokama qilinadi. Tadqiqot mavjud adabiyotlar tahlili va sintezi asosida olib borilib, o‘smirlar uchun qulay va qo‘llab- quvvatlovchi ijtimoiy muhit yaratishning muhimligini ta’kidlaydi.
Kalit so‘zlar: O‘smirlik, shaxs rivojlanishi, ijtimoiy muhit, oila, tengdoshlar guruhi, maktab, raqamli ta’sir, o‘zlikni anglash, sotsializatsiya
PSIXOLOGIK TRENINGLAR ORQALI IJTIMOIY MOSLASHUVNI SHAKLLANTIRISH
Ushbu maqola psixologik treninglar orqali shaxslarning ijtimoiy moslashuvini shakllantirish muammosini kompleks tahlil qiladi. Ijtimoiy moslashuvning nazariy asoslari, uning tarkibiy qismlari hamda inson hayotidagi ahamiyati atroflicha yoritiladi. Psixologik treninglarning mohiyati, turlari, amaliy usullari va ular orqali shaxsning ijtimoiy kompetensiyalarini rivojlantirish mexanizmlari ilmiy jihatdan asoslanadi. Maqolada stressni boshqarish, o'z-o'zini anglash, jamoaviy ishlash ko'nikmalari va emotsional intellektni rivojlantirishga qaratilgan trening dasturlari, jumladan, rolli o'yinlar, munozaralar va muloqot mashqlari kabi texnikalar batafsil ko'rib chiqiladi. Turli yosh va ijtimoiy guruhlardagi tadqiqotlar tahlili asosida psixologik treninglarning ijtimoiy moslashuvga ta'sirining samaradorligi baholanadi. Xulosa qismida psixologik treninglarning ijtimoiy moslashuv jarayonidagi muhim o'rni ta'kidlanib, kelajakdagi tadqiqot yo'nalishlari va amaliyotdagi istiqbollari bayon etiladi.
Kalit so‘zlar: Ijtimoiy moslashuv, psixologik trening, stressni boshqarish, o'z- o'zini anglash, ijtimoiy ko'nikmalar, emotsional intellekt, adaptatsiya, shaxsiy rivojlanish
Qandli diabet, qand kasalligi — organizmda insulin tanqisligi va moddalar almashinuvi buzilishi natijasida kelib chiqadigan kasallik hisoblanadi. Qand kasalligi sharq xalq tabobat tarixida juda qadimdan maʼlum. Abu Ali ibn Sino bu dardga alohida eʼtibor bergan. "Suv qanday ichilgan boʻlsa, shu holda chiqadi", deb yozadi u. Bemorning koʻp suv ichishi boshqa kasalliklarni ham keltirib chiqaradi va bemor juda ozib ketadi. Davolarga toʻxtab tabib: "Bemorga sovuq mizojli suyuqliklar ichir, sovuqjomga sol, nordon ayron ichir, mevalar ber, yalpiz damlab ichir, yaʼni bemorni hoʻlla, sovut", deydi.
ICHAK INFEKSIYALARI.DIZENTERIYA KASALLIGI
Dizenteriya - bu ichakning, odatda yo'g'on ichakning yallig'lanishiga olib keladigan keng tarqalgan oshqozon-ichak kasalligi. Bu og'ir diareyaga olib keladi, ko'pincha axlatda qon yoki shilimshiq bilan birga keladi. Kasallik, ayniqsa, ushbu davrda keng tarqalgan muson mavsumi, chunki u ifloslangan suv va oziq-ovqat orqali tarqaladi. Shuning uchun bu davrda nima yeyish va ichishga juda ehtiyot bo'lish kerak. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma'lumotlariga ko'ra, dizenteriya deb ta'riflanadi diareya axlatda ko'rinadigan qon bilan, ichakning yallig'lanishi va infektsiyasining belgisi.
NAFAS YO’LLARI INFEKTSIYALARI.KORONAVIRUS
Xitoyning Uxan shahrida ilk bor aniqlangan yangi koronavirus keltirib chiqaradigan kasallik 2019 yil koronavirus kasalligi deb nomlandi. Qisqacha COVID- 19 nomida "CO" koronani (corona), "VI" virusni (virus), "D" esa kasallikni (disease) anglatadi. Avval ushbu kasallik "2019 yilgi koronavirus" yoki "2019-nCoV" deb nomlangan.
PIYELONEFRIT KASALLIGI, BELGILARI, DAVOLASH VA OLDINI OLISH
Piyelonefrit (yunoncha: pyelos — jom va nephros — buyrak) — buyrak va buyrak jomining yalligʻlanishi (piyelit). Piyelonefrit mustaqil ravishda yoki siydik yurishini qiyinlashtiruvchi siydik-tanosil tizimi kasalliklari (prostata bezi adenomasi, siydik toshi kasalligi va boshqalar) natijasida vujudga kelishi mumkin. Piyelonefrit turli infeksion kasalliklar oqibatida ham paydo boʻladi. Bolalarda koʻpincha gripp, zotiljam va nafas organlarining boshqa kasalliklari tufayli roʻy beradi. Ayollarda homiladorlik vaqtida kattalashgan bachadon siydik naylarini ezishi natijasida siydikning yurishi qiyinlashib, Piyelonefrit vujudga kelishi mumkin. Koʻpincha homiladorlik davrida ilgari sira bilinmasdan kechgan va vaqtida aniqlanmagan boʻlsa surunkali piyelonefrit avj oladi.
MATNLI MASALALAR VA ULARNI YECHISH USULLARI
Ushbu maqolada matematika fanida muhim o‘rin tutuvchi matnli masalalar tushunchasi, ularning turlari hamda yechishning samarali usullari yoritilgan. Matnli masalalar orqali o‘quvchilarning mantiqiy fikrlashi, tahlil qilish va real hayotiy vaziyatlarni matematik modelga aylantirish ko‘nikmalarini rivojlantirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, masalani tahlil qilish, qisqa shart tuzish, tenglama va nisbatlar asosida yechish kabi asosiy metodlarga alohida e’tibor qaratilgan. Ish ta’lim jarayonida matnli masalalardan samarali foydalanish imkoniyatlarini ochib beradi.
Kalit so‘zlar: matnli masala, matematik model, mantiqiy fikrlash, tenglama, nisbat, tahlil, yechish usullari, real vaziyat
STYLISTIC MEANS OF ACHIEVING LEXICAL ECONOMY IN ENGLISH AND UZBEK TEXTS: A COMPARATIVE STUDY
Abstract This article examines the stylistic means through which lexical economy is achieved in English and Uzbek texts. Lexical economy is understood as the linguistic tendency to express complex meanings using minimal lexical and structural resources. The study analyzes stylistic devices such as ellipsis, abbreviation, metaphor, lexical substitution, word-formation processes, agglutinative morphology, idiomatic expressions, and contextual omission. A qualitative descriptive and comparative methodology is employed, based on data drawn from literary works, journalistic discourse, everyday communication, and digital media in both languages. The findings demonstrate that English primarily achieves lexical economy through syntactic compression, abbreviation, and metaphorical expression, whereas Uzbek relies mainly on agglutinative morphology, contextual inference, and idiomatic units. Despite typological differences, both languages reveal a shared communicative principle of efficiency and expressiveness. The study highlights implications for translation, language teaching, and cross-linguistic communication.
Keywords: lexical economy, stylistic devices, comparative linguistics, English, Uzbek, agglutination, ellipsis
JAMOAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDA HARBIY INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRI ISTIQBOLLARI
ANNOTATSIYA Ushbu maqolada jamoat xavfsizligini ta’minlashda harbiy infratuzilmaning o‘rni va uni rivojlantirish istiqbollari tahlil qilinadi. Zamonaviy tahdidlar sharoitida harbiy infratuzilmani takomillashtirish, uning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash hamda fuqarolar xavfsizligini ta’minlashdagi ahamiyati yoritib beriladi. Shuningdek, harbiy va fuqarolik tuzilmalari o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratiladi.
Kalit so‘zlar: jamoat xavfsizligi, harbiy infratuzilma, milliy xavfsizlik, mudofaa tizimi, strategik rivojlanish.
XORIJIY MAMLAKATLARDA KECHGAN QUROLLI MOJAROLAR TAJRIBASI ASOSIDA SHAHAR SHAROITDA JANGOVOR HARAKATLAR OLIB BORISHNING O‘ZIGA XOS JIHATLARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada xorijiy mamlakatlarda yuz bergan qurolli mojarolar tajribasi asosida shahar sharoitida jangovar harakatlar olib borishning o‘ziga xos jihatlari tahlil qilinadi. Rossiya–Ukraina urushi, AQShning Iroq va Afg‘onistondagi harbiy amaliyotlari hamda Venesuela tajribasi misolida urban janglarning asosiy tendensiyalari yoritilgan. Tadqiqotda razvedka, uchuvchisiz tizimlar, kichik taktik guruhlar va tinch aholi omilining ahamiyati ochib beriladi. Olingan xulosalar shahar sharoitida jangovar harakatlarni rejalashtirishda amaliy ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: Shahar sharoitida jangovar harakatlar, urban janglar, qurolli mojarolar, xorijiy harbiy tajriba, razvedka va uchuvchisiz tizimlar, kichik taktik guruhlar, tinch aholi omili.
DEVELOPING ENGLISH SPEAKING SKILLS THROUGH ARTIFICIAL INTELLIGENCE
Abstract: The rapid advancement of artificial intelligence (AI) is revolutionizing various sectors, and education is no exception. Among the most promising areas where AI is making a significant impact is language learning, especially in developing English speaking skills. This approach promises efficiency, personalization, and accessibility that traditional teaching methods often lack. Learning to speak English fluently is regarded as an essential skill in today’s globalized world. However, learners face numerous challenges such as a lack of access to proficient native speakers, limited practice opportunities, traditional teaching methods focusing more on grammar and writing and less on speaking, fear of making mistakes, and low confidence levels. In this context, AI is emerging as a powerful facilitator to tackle these obstacles effectively.
Key words: Artificial Intelligence, English Speaking, Language Learning, Pronunciation, Speech Recognition, Personalized Learning, Conversational Bots, Real-time Feedback, Accessibility, Interactive Practice.
SHAXSDA STRESS VA XAVOTIR DARAJASINING SHAKLLANISHIGA IJTIMOIY OMILLARNING PSIXOLOGIK TA’SIRI
Annotatsiya: Ushbu maqolada shaxsda stress va xavotir (anksiyete) holatlarining shakllanishiga ta’sir etuvchi ijtimoiy omillar psixologik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Zamonaviy jamiyatda ijtimoiy munosabatlarning murakkablashuvi, axborot oqimining ortishi, iqtisodiy bosimlar va shaxslararo munosabatlardagi ziddiyatlar stress va xavotir holatlarining keng tarqalishiga sabab bo‘lmoqda. Maqolada oilaviy muhit, ta’lim jarayoni, ish faoliyati, ijtimoiy tarmoqlar va jamiyatdagi ijtimoiy kutilmalar shaxs psixikasiga qanday ta’sir ko‘rsatishi ilmiy asosda yoritiladi. Shuningdek, stress va xavotirning shaxs xulq-atvori, emotsional holati va ruhiy barqarorligiga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda psixologik moslashuv, stressga chidamlilik va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash omillarining ahamiyati alohida ta’kidlanadi. Maqola natijalari stress va xavotirni kamaytirishga qaratilgan psixologik profilaktika va psixokorreksion chora-tadbirlarni ishlab chiqishda muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: Stress, xavotir, ijtimoiy omillar, psixologik holat, shaxs psixologiyasi, emotsional barqarorlik, psixologik moslashuv, ijtimoiy muhit.
KESARCHA TUG’RUQ TARIXI, IJOBIY VA SALBIY TARAFLARI
Annotatsiya Maqolada bugungi kunda O’zbekiston va boshqa markaziy osiya mamlakatlarida keng tarqalgan “Kesarcha kesish” usuli haqida so’z boradi. Uning yaxshi, yomon tomonlari, ona hamda bolaga patologik, mikrobiologik va immunologik ta’sirlari xususida o’rganilgan natijalar tahlil etiladi.
Kalit so’zlar: Bir kunning o‘zida dunyoda o‘rtacha 385 ming bola tug‘iladi. Ona bolasini 2 xil usulda: tabiiy va kesarcha kesish usuli bilan tug‘ishi mumkin. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ruxsat bergan me’yorga ko‘ra, jami tug‘uruqlarning 10-15 foizi kesarcha kesish usuli bilan amalga oshirilishi kerak. Biroq kesarcha kesish usulida farzand dunyoga keltirish ko‘rsatkichi yildan yilga oshib boryapti. Hozir dunyo bo‘yicha 21 foiz tug‘uruq kesarcha kesish usulida amalga oshiriladi. 2030 yilga borib bu ko‘rsatkich 29 foizga yetishi prognoz qilingan.
6–12 YOSHLI BOLALAR SALOMATLIGIDA B6 VITAMININING O‘RNI
Annotatsiya. Ushbu maqolada 6–12 yoshli bolalar salomatligini mustahkamlashda B6 vitaminining tutgan muhim o‘rni yoritilgan. B6 vitamini bolaning asab tizimi faoliyati, moddalar almashinuvi, immunitet tizimi va aqliy rivojlanish jarayonlarida muhim biologik faol modda hisoblanadi. Maqolada ushbu vitaminning organizmdagi vazifalari, yetishmovchiligi natijasida yuzaga keladigan salbiy holatlar hamda uni oldini olish yo‘llari tahlil qilingan. Shuningdek, bolalar ovqatlanishida B6 vitaminiga boy mahsulotlarning ahamiyati haqida ilmiy-amaliy tavsiyalar berilgan. Mazkur tadqiqot natijalari maktab yoshidagi bolalarda sog‘lom o‘sish va rivojlanishni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Kalit so‘zlar: B6 vitamini, bolalar salomatligi, 6–12 yosh, asab tizimi, immunitet, moddalar almashinuvi, aqliy rivojlanish, sog‘lom ovqatlanish, vitamin yetishmovchiligi, jismoniy o‘sish.
“MAHMUD QOSHG‘ARIYNING “DEVONU LUG‘OTIT TURK” ASARIDA TA’LIM, BILIMLARNI UZATISH VA TASHKILIY MADANIYAT TUSHUNCHALARINING TAHLILI”
Annotatsiya: Mahmud Qoshg‘ariy va uning “Devonu lug‘otit turk” asari turkiy xalqlarning ilmiy, madaniy va ma’naviy hayotida beqiyos o‘rin tutadi. Ushbu nodir asar turkiy xalqlarning tilini, dunyoqarashini, hayot falsafasi va qadriyatlarini o‘zida mujassam etgan nodir yodgorliklardan biridir. Ayniqsa, asarda ta’lim, bilimlarni uzatish hamda tashkiliy madaniyat tushunchalari keng yoritilgan bo‘lib, bu orqali Qoshg‘ariy zamonasining o‘ziga xos ilmiy va ijtimoiy muhitini chuqur his qilish mumkin. Asarda ta’lim va tarbiya masalalariga oid fikrlar, bilim uzatish usullari va turkiy xalq hayotida oʻzaro aloqa hamda tashkilotchilik madaniyatining shakllanishi aniq aksini topgan.
Kalit soʻzlar: Mahmud Qoshg‘ariy, Devonu lug‘otit turk, ta’lim, bilimlarni uzatish, tashkiliy madaniyat, ustoz-shogird, maqollar, turkiy xalqlar, ilm, madaniy meros.
“MAHMUD QOSHG‘ARIYNING “DEVONU LUG‘OTIT TURK” ASARIDA YETAKCHILIK VA INSON RESURSLARINI TARBIYALASH MODELLARI HAMDA ULARNING TA’LIM MENEJMENTIDAGI O‘RNI”
Annotatsiya: Mahmud Qoshg‘ariyning “Devonu lug‘otit turk” asari – nafaqat jahonshumul lug‘at, balki turkiy xalqlarning tarixiy, madaniy, ma’naviy hayoti, jamiyat taraqqiyoti, ta’lim va yetakchilik, inson resurslarini tarbiyalashga oid ulkan manba, g‘oyalar xazinasi sanaladi. Asardagi til namunalari, maqollar, xalq og‘zaki ijodi, tarbiyaviy qadriyatlar, axloq va ajdodlar hayotiga berilgan izohlar orqali a’lo darajadagi yetakchilik ko‘nikmalari, zamonaviy menejment va ta’lim tizimiga naqadar uyg‘un model va nazariyalar, inson salohiyatini ochish, motivatsiya va rag‘batlantirish tamoyillari ochib beriladi.
Kalit soʻzlar: Mahmud Qoshg‘ariy, Devonu lug‘otit turk, yetakchilik, inson resurslari, tarbiya, ta’lim menejmenti, qadriyatlar, ustoz-shogird, boshqaruv, motivatsiya.
“MAHMUD QOSHG‘ARIYNING “DEVONU LUG‘OTIT TURK” ASARIDA BILIMLARNI BOSHQARISH VA TA’LIM TAMOYILLARI HAMDA ULARNING ZAMONAVIY MENEJMENTDA QO‘LLANILISHI”
Annotatsiya: Mahmud Qoshg‘ariyning “Devonu lug‘otit turk” asari Sharq va butun insoniyat sivilizatsiyasi tarixida betakror va nodir ilmiy xazina hisoblanadi. Ushbu asar nafaqat tilga oid izchil tadqiqot, balki o‘z davrining ilmiy, madaniy va ijtimoiy tafakkuridan dalolat beruvchi boy manba sifatida qadrlanadi. Asarda ilm, ma’rifat, tarbiya, bilimlarni boshqarish, axloq-odob, jamiyat taraqqiyoti kabi masalalarga chuqur e’tibor qaratilgan. Darhaqiqat, “Devonu lug‘otit turk” asari bugungi zamonaviy menejment fani va ta’lim sohasida ham o‘z mazmunan dolzarbligini yo‘qotmagan. Ushbu ilmiy-analitik maqolada asarda tilga olingan bilimlarni boshqarish va ta’lim tamoyillari, ularning zamonaviy menejmentdagi qo‘llanilishi atroflicha ochib beriladi, o‘zaro uzviylik, asosiy tamoyillar va dolzarb hususiyatlar o‘rganiladi.
Kalit soʻzlar: Mahmud Qoshg‘ariy, Devonu lug‘otit turk, bilimlarni boshqarish, ta’lim tamoyillari, zamonaviy menejment, ustoz-shogird an’anasi, ilmiy innovatsiya, motivatsiya, jamoaviy ish, liderlik.
POSHSHO XO‘JANING “MIFTOҲ UL-ADL” ASARIDA ADOLATNING IJTIMOIY-HUQUQIY MEZON SIFATIDA YORITILISHI
Annotatsiya: Poshsho Xo‘janing “Miftoҳ ul-adl” asari o‘z davrida adolat, huquq va jamiyat masalalarini ijtimoiy-huquqiy nuqtayi nazardan ko‘rib chiqqan asarlardan biri sifatida o‘ziga xos ahamiyatga ega. Ushbu asarda adolatning jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni, davlat va shaxs orasidagi munosabatlar, hukmdorning vazifalari, ahloqiy tamoyillar va huquqiy qadriyatlar keng yoritiladi. Asar muallifi adolatni nafaqat axloqiy qadriyat, balki jamiyatda barqarorlik, tinchlik va taraqqiyotni ta’minlaydigan asosiy mezon sifatida qaraydi. Uning fikricha, har bir jamiyatning mustahkamligi va farovonligi, avvalo, adolatning jamiyat hayotining barcha jabhalarida to‘laqonli namoyon bo‘lishi bilan uzviy bog‘liq.
Kalit soʻzlar: adolat, ijtimoiy-huquqiy mezon, Poshsho Xo‘ja, davlat boshqaruvi, huquq, axloqiy qadriyat, qonun ustuvorligi, jamiyat taraqqiyoti, hukmdor mas’uliyati, ijtimoiy tenglik.
ALISHER NAVOIY “SADDI ISKANDARIY” DOSTONIDA ADOLATNING IDEAL HUKMDOR TIMSOLI ORQALI TALQINI
Annotatsiya: Alisher Navoiy o‘zining ulkan ijodiy merosi orqali nafaqat o‘z zamonasi, balki butun insoniyat uchun dolzarb bo‘lgan mavzularni o‘z dostonlari, g‘azallari hamda nasriy asarlarida yuksak badiiy saviyada ifodalagan adiblardandir. Ayniqsa, uning “Xamsa” turkumiga kirgan “Saddi Iskandariy” dostoni o‘zining mohirona badiiy tasvirlari, ma’nodagi chuqurlik, falsafiy qarashlar va insonparvarlik g‘oyalari bilan ajralib turadi. Mazkur dostonda Navoiy adolatli jamiyat, adolatli davlat boshqaruvi va adolatli hukmdorning barcha fazilatlarini chuqur va o‘ziga xos tarzda talqin qilib, o‘z o‘quvchilariga yuksak ma’naviy hamda axloqiy mezonlar beradi.
Kalit soʻzlar: adolat, ideal hukmdor, Iskandar Zulkarnayn, Navoiy dostoni, davlat boshqaruvi, ilm, xalq manfaatlari, rahmdillik, fazilat, axloq.
TOHIR MALIK MA’RIFIY-MA’NAVIY MEROSIDAN FOYDALANISH VOSITASIDA TA’LIM-TARBIYA JARAYONI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING SHAKL VA USULLARI
ANNOTATSIYA:Mazkur maqolada Tohir Malikning ma’naviy-ma’rifiy merosidan ta’lim-tarbiya jarayonida foydalanishning ilmiy-pedagogik asoslari yoritilgan. Yozuvchining asarlarida ilgari surilgan axloqiy, ruhiy va ijtimoiy g‘oyalar o‘quvchilar dunyoqarashini shakllantirishning muhim omillari sifatida tahlil qilingan. Shuningdek, merosni ta’lim jarayoniga integratsiya qilishning samarali shakl va usullari ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: Tohir Malik, ma’naviy meros, tarbiya, ma’rifat, pedagogik texnologiya, shaxs kamoloti, badiiy asar.