“XITOY-POKISTON IQTISODIY KORIDORI (CPEC) NING BALUJISTON MINTAQASIGA TA’SIRI” - Mamatqulov S.X; Olimov Xurshid Erkin og‘li (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2025)
Anatatsiya. Ushbu maqola Xitoy Pokiston Iqtisodiy Yo‘lagi (CPEC) doirasida Balujiston mintaqasida amalga oshirilayotgan infratuzilma va energetika loyihalarining mahalliy resurslar taqsimoti, iqtisodiy manfaatlar balansi hamda hududiy ijtimoiy-siyosiy barqarorlikka ko‘rsatgan ta’sirini tahlil qiladi. Tadqiqot CPECning rasmiy ravishda “rivojlanish va integratsiya loyihasi” sifatida taqdim etilishi bilan amalda Balujistonda yuzaga kelayotgan iqtisodiy nomutanosiblik, resurslar ustidan markaziy hukumat nazoratining kuchayishi va mahalliy aholining loyihalardan chetda qolishi o‘rtasidagi ziddiyatni o‘rganadi. Shuningdek, tadqiqot CPEC fonida vujudga kelgan norozilik harakatlari, Baluj milliy identifikatsiyasining faollashuvi va xavfsizlik muhitining keskinlashuvini tahliliy va qiyosiy yondashuv asosida yoritadi. Maqolada Gvadar porti, transport yo‘laklari, iqtisodiy zonalar hamda tabiiy boyliklar (gaz, mis, oltin, neft) ustidan nazoratning markazlashuvi Balujistonning iqtisodiy ulushiga qanday ta’sir qilayotgani xalqaro va mahalliy manbalar asosida tahlil qilinadi. Xususan, daromadlarning markazga yo‘naltirilishi, mahalliy aholi uchun ish o‘rinlarining cheklanganligi, suv va yer resurslarining tanqischiligi, majburiy ko‘chirishlar va xavfsizlik siyosatining kuchayishi Baluj noroziligini kuchaytiruvchi asosiy omillar sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot dolzarbligi shundaki, CPEC – mintaqaviy geopolitika, iqtisodiy integratsiya va xavfsizlik tizimining asosiy o‘qi sifatida talqin qilinar ekan, Balujiston misolida uning mahalliy darajadagi ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlari ko‘p yillik etnik-siyosiy ziddiyatlarni yanada chuqurlashtirayotganini ilmiy asosda ko‘rsatib beradi. Ushbu maqola CPECning makrogeoiqtisodiy maqsadlari bilan mikroregional ehtiyojlar o‘rtasida mavjud tafovutni ochib berishi, resurslar adolatli taqsimoti va barqarorlikka erishish uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqishi bilan ahamiyatlidir.