SANOAT SANITARIYASINING MEHNAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDAGI AHAMIYATI - To’rabekova Urxiya Mirzabekovna; Fayzullayev Sayfulloh Xayrullo o‘g‘li (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya Sanoat sanitariyasi (ishlab chiqarish sanitariyasi va mehnat gigienasi) sanoat korxonalarida ish muhitini gigiyenik talablarga moslashtirish, zararli omillarni (chang, gazlar, shovqin, yuqori harorat, namlik) kamaytirish yoki bartaraf etishga qaratilgan tizimli tadbirlar majmuasidir. Ushbu maqola sanoat sanitariyasining mehnat xavfsizligini ta’minlashdagi nazariy va amaliy ahamiyatini ochib beradi. Maqolada sanoat sanitariyasining asosiy tushunchalari, me’yoriy talablari (SanPin-0063-96, GOST 12.1.005-76, SN-245-71), metodologiyasi (xavflarni oldindan ko‘rish, tan olish, baholash va nazorat qilish) hamda natijalari tahlil qilinadi. O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi va “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi qonunga asoslanib, sanoat korxonalarida (to‘qimachilik, metallurgiya, mashinasozlik) zararli omillarni nazorat qilishning samaradorligi ko‘rsatilgan. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, sanitariya me’yorlarining buzilishi pnevmokonioz, dermatit, zaharlanish va eshitish pasayishi kabi kasbiy kasalliklarga olib keladi, ish samaradorligini 20-30% ga pasaytiradi va baxtsiz hodisalar sonini oshiradi. Xalqaro tajriba (OSHA standartlari) va O‘zbekiston misollarida shamollatish tizimlari, chang tozalash filtrlar, mikroiqlim nazorati va shaxsiy himoya vositalari orqali kasalliklar 40-60% ga kamayishi mumkinligi isbotlangan.