ABDULLA QODIRIYNING “O‘TKAN KUNLAR” ROMANI TARIXIY HAQIQAT VA MILLIY UYG‘ONISH IFODASI - Muradov Botir Xayat (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya: Abdulla Qodiriyning O‘tkan kunlar romani o‘zbek adabiyotining eng muhim klassik asarlaridan biri hisoblanadi. Mazkur asarda XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Turkiston hududida yuz bergan ijtimoiy, siyosiy va madaniy jarayonlar badiiy talqin etilgan. Roman orqali yozuvchi o‘sha davr jamiyatidagi an’anaviy qarashlar, eski urf-odatlar hamda yangi ijtimoiy fikrlar o‘rtasidagi ziddiyatlarni chuqur tasvirlaydi. Asarda insoniy munosabatlar, muhabbat, sadoqat, adolat va ma’rifat g‘oyalari markaziy o‘rin egallaydi. Yozuvchi roman syujeti va obrazlar tizimi orqali o‘zbek jamiyatining tarixiy taraqqiyot jarayonini, milliy ongning uyg‘onishi va ma’rifatparvarlik g‘oyalarining shakllanishini yoritadi. Ayniqsa, asarda eski feodal tuzumning ichki muammolari, ijtimoiy tengsizlik va jamiyatdagi ma’naviy inqiroz holatlari realistik tasvir orqali ochib berilgan. Shu bilan birga, roman orqali yangi davrga xos bo‘lgan ilg‘or qarashlar, yangilanish va taraqqiyotga intilish g‘oyalari ham ilgari suriladi. “O‘tkan kunlar” romani nafaqat o‘zbek romanchiligining shakllanishida muhim bosqich bo‘lib xizmat qiladi, balki milliy tarix, madaniyat va ma’naviy qadriyatlarni badiiy jihatdan yoritgan yirik adabiy meros sifatida ham katta ahamiyatga ega. Asar o‘zining badiiy uslubi, obrazlarning chuqur psixologik tahlili va tarixiy haqiqatni haqqoniy aks ettirishi bilan o‘zbek adabiy tafakkuri rivojiga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan.