MIGREN – KELIB CHIQISHI, BELGILARI, DIAGNOSTIKASI VA ZAMONAVIY DAVOLASH - Xodjamova Gulbaxor Adhamjon qizi; Alijonov Abdulahad Akbarjon o‘g‘li (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya: Ushbu maqolada Migrenning kelib chiqish sabablari, patogenezi, klinik belgilari, diagnostikasi va zamonaviy davolash usullari ilmiy asosda yoritiladi. Migren — bu markaziy asab tizimining surunkali nevrologik kasalligi bo‘lib, takrorlanuvchi bosh og‘rig‘i xurujlari bilan kechadi va ko‘pincha bir tomonlama, pulsatsiyalovchi xarakterga ega bo‘ladi. Epidemiologik ma’lumotlarga ko‘ra, migren dunyo aholining taxminan 10–15% ida uchraydi hamda ayollarda erkaklarga nisbatan 2–3 barobar ko‘proq kuzatiladi.Kasallik etiologiyasi ko‘p omilli bo‘lib, irsiy moyillik, neyro-gumoral mexanizmlar buzilishi, serotonin almashinuvining o‘zgarishi, trigeminal nerv tizimi faollashuvi hamda tashqi omillar (stress, uyqu yetishmovchiligi, gormonal o‘zgarishlar va ayrim oziq-ovqat mahsulotlari) muhim rol o‘ynaydi. Patogenezida miya qon tomirlari tonusining o‘zgarishi va neyrogen yallig‘lanish jarayonlari asosiy ahamiyatga ega. Migren klinik jihatdan bosh og‘rig‘i xurujlari, ko‘ngil aynishi, qusish, fotofobiya va fonofobiya bilan namoyon bo‘ladi, ayrim holatlarda esa aura (ko‘rish yoki sezgi buzilishlari) bilan kechadi. Diagnostika asosan klinik mezonlarga asoslanadi, ammo boshqa nevrologik kasalliklarni istisno qilish maqsadida MRT va KT tekshiruvlari qo‘llaniladi. Zamonaviy davolash usullari simptomatik va profilaktik yondashuvlarni o‘z ichiga oladi. Xurujni bartaraf etishda nosteroid yallig‘lanishga qarshi dorilar, shuningdek triptanlar (masalan, Sumatriptan) samarali hisoblanadi. Profilaktik davolashda esa beta-blokatorlar, antidepressantlar va antikonvulsantlar qo‘llaniladi. Shu bilan birga, turmush tarzini to‘g‘rilash, stressni kamaytirish va individual trigger omillarni aniqlash muhim ahamiyatga ega. Zamonaviy diagnostika va kompleks davolash yondashuvlari migren bilan og‘rigan bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilashga imkon beradi.