OLIY O’QUV YURTIDA INTEGRATIV PEDAGOGIK TA’LIMNING KONSEPTUAL MODELI - Hamroyeva Zilola Hikmatovna; Yuldasheva Gulmira Kamolovna (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya: Mazkur ilmiy maqolada oliy o‘quv yurtlarida integrativ pedagogik ta’limning konseptual modelini ishlab chiqish, uning nazariy-metodologik asoslarini aniqlash hamda amaliyotga joriy etish mexanizmlarini tizimli ravishda yoritish maqsad qilingan. Bugungi kunda ta’lim tizimida kechayotgan tub o‘zgarishlar, xususan, globallashuv, raqamlashtirish jarayonlari, mehnat bozori talablarining keskin o‘zgarishi va kompetensiyaviy yondashuvning ustuvorlik kasb etishi oliy ta’limda integratsiyalashgan, moslashuvchan va innovatsion pedagogik modellarni ishlab chiqishni taqozo etmoqda. Shu sababli, maqolada integrativ pedagogik ta’limning mohiyati, uning nazariy asoslari va konseptual modelini yaratish zarurati chuqur ilmiy tahlil asosida asoslab beriladi. Tadqiqotda integratsiya tushunchasi faqat fanlararo bog‘liqlik sifatida emas, balki ta’lim jarayonining barcha tarkibiy qismlarini – maqsad, mazmun, metod, vosita va natijalarni yagona tizimga birlashtiruvchi kompleks pedagogik hodisa sifatida talqin etiladi. Integrativ pedagogik ta’lim modeli shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv, faoliyatga asoslangan ta’lim, kompetensiyaviy yondashuv hamda refleksiv o‘qitish tamoyillari asosida shakllantiriladi. Mazkur model talabalarning mustaqil fikrlashi, muammoli vaziyatlarda qaror qabul qilish qobiliyati, ijodiy yondashuvi va kasbiy moslashuvchanligini rivojlantirishga xizmat qiladi. Maqolada integrativ pedagogik modelning tarkibiy tuzilmasini alohida bloklar kesimida yoritishga harakat qilindi. Jumladan, maqsadli blokda ta’limning strategik maqsadlari va kutilayotgan natijalari aniqlanadi; mazmuniy blokda o‘quv fanlari va modullar o‘rtasidagi integratsiya darajasi, ularning o‘zaro bog‘liqligi va tizimliligi asoslab beriladi; texnologik blokda esa innovatsion pedagogik texnologiyalar, interaktiv metodlar, raqamli ta’lim vositalari va baholash tizimlari keltiriladi. Natijaviy blok esa talabalarda shakllangan umumiy va kasbiy kompetensiyalar, ularning amaliy faoliyatga tayyorlik darajasi hamda shaxsiy rivojlanish ko‘rsatkichlari orqali ifodalanadi. Shuningdek, maqolada integrativ pedagogik ta’limni joriy etishning tashkiliy-pedagogik shart-sharoitlari ham atroflicha ko‘rib chiqiladi. Bunda o‘quv reja va dasturlarni qayta ko‘rib chiqish, fanlararo modullarni yaratish, o‘qituvchilarning integrativ yondashuv asosida ishlash kompetensiyasini rivojlantirish, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalanish, hamda ta’lim jarayonini monitoring va diagnostika qilish tizimini takomillashtirish kabi muhim omillar tahlil etiladi. Shu bilan birga, maqolada xorijiy tajribalar va ilg‘or pedagogik amaliyotlar tahlili asosida integrativ modelni milliy ta’lim tizimiga moslashtirish yo‘llari ham taklif etiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, integrativ pedagogik ta’lim modeli oliy ta’lim muassasalarida ta’lim sifatini oshirish, talabalar bilimini tizimli va chuqur shakllantirish, ularning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish hamda zamonaviy mehnat bozori talablariga mos mutaxassislar tayyorlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur modelni amaliyotga joriy etish orqali ta’lim jarayonida nazariya va amaliyot o‘rtasidagi uzilishlar bartaraf etiladi, talabalarning o‘qishga bo‘lgan motivatsiyasi oshadi va mustaqil ta’lim olish ko‘nikmalari rivojlanadi. Xulosa qilib aytganda, maqolada taklif etilgan integrativ pedagogik ta’limning konseptual modeli oliy ta’lim tizimini modernizatsiya qilish, innovatsion rivojlantirish va xalqaro standartlarga moslashtirish jarayonida muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, u pedagoglar, tadqiqotchilar va ta’lim siyosatini ishlab chiquvchilar uchun samarali metodologik asos vazifasini bajaradi.