ADABIY ASARLARNI O’RGANISHDA BIOGRAFIK METODNING AHAMIYATI - Muharram Muhammadiyeva (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Mustaqillik yillarida jamiyatimizning deyarli barcha jabhalarida bo’lganidek, ilmu-ma’rifat va ma’naviyat sohasida ham ulkan o’zgarish va yangilanishlar sodir bo’lmoqda. Jumladan, ma’naviyatimizning ajralmas bir qismi bo’lgan adabiyotimiz rivojiga va uning kelajagiga e’tibor va g’amxo’rlik behad kuchaytirildi. Bunday e’tibor natijasida adabiyotimizni chuqur o’rganish uchun keng imkoniyatlar yaratildi. Adabiy asarlarni har tomonlama o’rganishda tarixiy va qiyosiy metodlar bilan bir qatorda biografik metoddan foydalanish ham samarali usul deb o’ylaymiz. Bizga ma’lumki, yetuk san’atkor shaxsi va ijodi ajralmasdir. Adabiyotshunoslikda badiiy ijod namunasini o’rganish va izohlashda biografik unsurlardan hatto “biografik” deb atalmish butun boshli ilmiy metod ham ishlab chiqilgan. Ammo ba’zi tadqiqotchilarimiz negadir “o’zbek adabiyotshunosligida biografik metoddan foydalanish ko’nikmasi yetarlicha shakllanmagan” degan fikrni bildirishmoqda. Masalan, mualliflar jamoasi tomonidan yaqinda e’lon qilingan “Kiyik so’qmoqdagi yo’l ovchi” kitobida Muhammad Yusuf tarjimayi holi, shaxsiyati va ijodiyotiga doir ko’plab qimmatli fikr va ma’lumotlar keltirilgan. Bular va umuman, mazkur asar shubhasiz, shoir she’riyati va iste’dodining muhim jihatlarini yoritishda jiddiy ahamiyat kasb etadi. Lekin ushbu muhim tadqiqotda o’zbek adabiyotshunosligida “biografik metoddan foydalanish ko’nikmasi yetarlicha shakllanmagan” degan xulosa ham bildiriladi: “adabiyotshunoslar tomonidan yaratilgan ko’plab tadqiqotlarda izchil biografiylik yetishmaydi. Shuning uchun ham milliy adabiyot ilmida badiiy asarni uning muallifi hayoti bilan bog’lab tushunish va tushuntirish tajribasi shakllanmagan”, - deya ancha keskin xulosa bildiriladi.