QO’QON SHAHRIDA YASHIL HUDUDLAR QISQARISHINING MASOFADAN ZONDLASH TEXNOLOGIYALARI YORDAMIDA MONITORINGI - D.G‘. Mo‘minov; I.A.Ahmadjonov (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya. Zamonaviy urbanizatsiya jarayonlarining jadallashuvi shahar ekotizimlarida yashil hududlar salmog’ining izchil qisqarishiga zamin yaratmoqda. Mazkur muammo ayniqsa O’rta Osiyo mintaqasining tarixiy shaharlarida — jumladan, Qo’qon shahrida — alohida keskinlik kasb etmoqda, chunki bu hududlarda yer foydalanish tarkibidagi transformatsiya ko’pincha tizimli monitoring tizimidan chetda qoladi. Ushbu tadqiqot Qo’qon shahri misolida yashil hududlar dinamikasini masofadan zondlash va geofazoviy tahlil usullari yordamida kompleks o’rganishga qaratilgan. Tadqiqotda Landsat (TM/OLI) va Sentinel-2 sun’iy yo’ldosh platformalaridan olingan ko’p vaqtli tasvirlar asosida 2000–2023 yillar oralig’idagi yer qoplami o’zgarishlari tahlil etilgan. NDVI (Normallashtrilgan Differentsial Vegetatsiya Indeksi) ko’rsatkichlarini dinamik interpretatsiya qilish orqali vegetatsiya zichligidagi mavsumiy va ko’p yillik tendentsiyalar aniqlangan. GIS muhitida amalga oshirilgan geofazoviy tahlil shahar landshaft transformatsiyasining fazoviy qonuniyatlarini va yashil hududlarning qisqarish intensivligini kvantitativ baholash imkonini bergan. Olingan natijalar ko’rsatishicha, o’rganilgan davr mobaynida shahar yashil qoplami yuqori iqtisodiy faollik zonalarida sezilarli darajada qisqargan, bu esa urbanizatsiya bosimining ekologik landshaftga bevosita ta’sirini tasdiqlaydi. Tadqiqot natijalari shahar ekologik monitoringi tizimini takomillashtirish, yashil infratuzilmani rejalashtirish va mintaqaviy barqaror rivojlanish konsepsiyalarini ishlab chiqish uchun ilmiy-metodologik asos vazifasini o’taydi.