QORAXONIYLAR DAVLATI: BIRINCHI MUSULMON TURK DAVLATI VA UNING ISLOM SIVILIZATSIYASIDAGI MEROSI - Turdiyev Abror Muxitdin o’g’li (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya Ushbu maqola Qoraxoniylar xonligini (840–1212) Markaziy Osiyo turk xalqlari orasida Islomni davlat dini sifatida qabul qilgan birinchi mustaqil davlat sifatida tadqiq etadi. Arabcha va forscha yilnomalarga, tangashunoslik manbalariga hamda so’nggi arxeologik topilmalarga asoslanib, ushbu tadqiqot Satuq Bughra Xon (vaf. 955) davrida amalga oshirilgan Qoraxoniylarning Islomga kirishi jarayonining siyosiy, ilohiyot va madaniy jihatlarini tahlil qiladi. Maqolada Qoraxoniylar islom ta’limoti, davlat boshqaruvi va adabiy madaniyatining keng turk olamiga tizimli ravishda kirib borishidagi muhim ko’prik vazifasini o’tagan, shu orqali keyingi turk musulmon davlatlarining — Saljuqiylar, Gʻaznaviylar va Temuriylarning — taraqqiyot yo’nalishini belgilab bergan, degan xulosa ilgari suriladi. Qoraxoniy homiyligida yozilgan Yusuf Xos Hojib va Mahmud Koshgʻariyning asarlari turk islom sivilizatsiyasining asosiy matnlari sifatida alohida tahlil qilinadi. Topilmalar turkiy diyorlari islomlashtirish jarayonida Saljuqiylarga ustuvorlik beruvchi an’anaviy tarixiy davrlashtirish tushunchasiga shubha tug’diradi.