YUQORI YOG‘LI VA UGLEVODLI DIETA BILAN SEMIRTIRILGAN KALAMUSHLARDA METABOLIK KO‘RSATKICHLARNING O‘ZGARISHI - Dadaxonova Muxlisa Baxrom qizi; Ergashboeva Maftunabonu Aqilbek qizi; Dilmurodova Xonzoda Farxod qizi; Risxiboyeva Zilola To'raboy qizi; Umirbekova Nozima Xamidullo qizi (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Kirish. So’nggi yillarda dunyo miqyosida ortiqcha vazn muammosi jiddiy sog’liqni saqlash muammolaridan biriga aylanib bormoqda. Semirishning asosiy sabablari orasida noto‘g‘ri ovqatlanish, kam harakatlilik, stress va metabolik buzilishlar muhim o‘rin egallaydi. Ayniqsa, zamonaviy hayot tarzida tez tayyor ovqatlar, yuqori kaloriyali mahsulotlar va noto‘g‘ri parhez rejimlari keng tarqalganligi vazn ortishiga olib kelmoqda. Ortiqcha vazn odamning faqat tashqi ko‘rinishiga emas balki hayotiy faoliyatiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi va bu turli kasalliklarga olib keladi. Masalan, tayanch harakat sistemasining zo‘riqishi natijasida yassi oyoqlik, ichki a’zolarni yog‘ bosishi natijasida ularning zo‘riqishi va turli xil gormonal buzilishlarga olib keladi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, ortiqcha vazn va semirish yurak-qon tomir kasalliklari, qandli diabet, gipertoniya va boshqa ko‘plab surunkali kasalliklarning rivojlanish xavfini sezilarli darajada oshiradi. Semizlik, shuningdek, jamiyat uchun sog‘liqni saqlash xarajatlarini ham oshiradi. Shu sababli ushbu muammo nafaqat tibbiy, balki ijtimoiy va iqtisodiy ahamiyatga ham egadir