YAKKA HUJAYRA DARAJASIDA TAHLIL ATSIDOZ VA ALKALOZ SHAROITIDA EOZINOFILLARNING TURLI KICHIK TIPLARGA AJRALISHI - Azizov Dilmurod; Azimov Shohijaxon (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya: Ushbu sharhli maqola atsidoz (kislotali muhit) va alkaloz (ishqoriy muhit) sharoitlarida eozinofil granulotsitlarning kichik turlarga ajralishi va ularning funktsional qayta tuzilishini yakka hujayra darajasidagi zamonaviy tahlil usullari asosida o‘rganishga bag‘ishlangan. So‘nggi o‘n yillikda olib borilgan ilmiy tadqiqotlar eozinofillarning nafaqat allergik va parazitar kasalliklardagi an’anaviy roli, balki ularning turli to‘qima mikromuhitlariga moslashuvchan va fenotipik jihatdan geterogen hujayralar ekanligini isbotladi [1]. Ayniqsa, hujayradan tashqari muhitning pH darajasining o‘zgarishi eozinofillarning yashash muddati, degranulyatsiya faolligi, ekstrasellyulyar tuzoqlar hosil qilish qobiliyati va ularning yallig‘lanish reaksiyalaridagi ishtirok darajasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi [2]. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, atsidoz sharoitida eozinofillar apoptozga chidamlilik kasb etadi va uzoqroq yashaydi, bu esa surunkali yallig‘lanish jarayonlarining saqlanib qolishiga olib keladi [3]. Atsidozning bu ta’siri siklik adenozin monofosfat (tsAMF) yo‘lining faollashishi va G-oqsil bilan bog‘langan retseptor 65 (GPR65) orqali amalga oshiriladi [4]. Aksincha, alkaloz sharoitida eozinofillar faollashuvining oshishi, ularning to‘qimalarga migratsiyasining kuchayishi va trombozga moyillikning ortishi kuzatiladi [5]. Maqolada, shuningdek, eozinofillarning asosiy ikki kichik turi - yallig‘lanishga qarshi pro-eozinofillar va homeostazni saqlovchi regulyator eozinofillar haqidagi zamonaviy tushunchalar tahlil qilinadi [6]. Yakka hujayra RNK ketma-ketliklarini aniqlash (single-cell RNK sequencing) va massa spektrometriyasi kabi yuqori o‘tkazuvchanlikka ega texnologiyalar pH ta’sirida eozinofillar gen ekspressiyasidagi o‘zgarishlarni aniqlash imkonini berdi [7]. Ushbu sharhda 2015- 2025 yillar oralig‘ida nashr etilgan xalqaro ilmiy bazalardagi tadqiqotlar natijalari tizimlashtirilgan bo‘lib, natijalar atsidoz va alkaloz sharoitlarida eozinofillarning fenotipik o‘zgarishlari mexanizmlarini va ularning klinik ahamiyatini yoritadi.