VIRUSLAR VA BAKTERIYALAR O’RTASIDAGI ASOSIY FARQLAR: TUZILISHI, TARQALISHI VA DAVOLASH USULLARINING QIYOSIY TAHLILI - Abdimuratov Davlatmurod (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya Viruslar va bakteriyalar — Yer yuzidagi eng keng tarqalgan mikroorganizmlar bo’lib, ular insonlarda yuqumli kasalliklarni keltirib chiqaruvchi asosiy patogen agentlar hisoblanadi. Garchi ikkala patogen klinik ko’rinishi bo’yicha o’xshash bo’lib tuyulsa-da, ularning hujayraviy tuzilishi, ko’payish mexanizmlari, organizmda tarqalish yo’llari va davolash strategiyalari tubdan farq qiladi. Ushbu narrativ sharh maqolada 2018–2024 yillar oralig’ida PubMed, Scopus va Web of Science ma’lumotlar bazalarida nashr etilgan 87 ta retsenziyalangan tadqiqot va metaanaliz tahlil qilindi. Tahlil natijalari shuni ko’rsatdiki: viruslar 20–300 nm o’lchamdagi nohujayraviy, majburiy hujayra ichi parazitlari bo’lib, faqat tirik xo’jayin hujayrasida ko’paya oladi; bakteriyalar esa 0,5–5nm o’lchamdagi mustaqil yashay oluvchi prokariot hujayralar bo’lib, hujayra po’sti, plazma membranasi, sitoplazma va nukleoid bilan ta’minlangan. Viruslar nuklein kislota (DNK yoki RNK) va oqsil kapsidadan iborat bo’lib, ba’zilarida lipid pardasi mavjud; bakteriyalar esa to’liq metabolik faollikka va o’z fermentlariga ega. Davolash yondashuvlari keskin farq qiladi: bakterial infektsiyalar antibiotiklar (penitsillin, sefalosporin, makrolidlar, ftorxinolonlar) bilan davolanadi, lekin antimikrob rezistentlik (AMR) Jahon Sog’liqni saqlash tashkiloti tomonidan global salomatlikka eng yirik o’nta tahdiddan biri sifatida tan olingan. Virusli infektsiyalar esa antiviral preparatlar (asiklovir, oseltamivir, remdesivir, paksiovid) va profilaktik vaksinatsiya bilan boshqariladi. Antibiotiklar viruslarga umuman ta’sir qilmaydi. Ushbu maqola viruslar va bakteriyalarning farqlarini mikrobiologik, klinik va terapevtik nuqtai nazardan tizimli taqqoslab, sog’liqni saqlash mutaxassislari, talabalar va tadqiqotchilar uchun zamonaviy bilim bazasini taqdim etadi.