10 kV HAVO LINIYALARIDA ENERGIYA ISROFLARINI KAMAYTIRISHNING SAMARALI USULLARI - Bahrom Bobomurodov (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Elektr energetikasi mamlakat iqtisodiyotining asosiy tarmoqlaridan biri hisoblanadi. Sanoat korxonalari, qishloq xo‘jaligi, transport va aholi iste’molchilarini uzluksiz elektr energiyasi bilan ta’minlash elektr tarmoqlarining samarali ishlashiga bog‘liq. Elektr energiyasini ishlab chiqarish va uzatish jarayonida ma’lum miqdorda texnik yo‘qotishlar yuzaga keladi. Ushbu yo‘qotishlar elektr ta’minoti korxonalarining iqtisodiy ko‘rsatkichlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. 10 kV havo liniyalari elektr energiyasini iste’molchilarga yetkazib berishda keng qo‘llaniladi. Ushbu liniyalarning afzalliklari bilan bir qatorda ayrim kamchiliklari ham mavjud. Jumladan, atmosfera ta’siri, o‘tkazgichlarning eskirishi, ortiqcha yuklama va texnik nosozliklar energiya yo‘qotishlarining ortishiga sabab bo‘ladi. Energiya yo‘qotishlarining asosiy sababi o‘tkazgichlarning elektr qarshiligi bilan bog‘liq. Elektr toki sim orqali o‘tganda energiyaning bir qismi issiqlik ko‘rinishida yo‘qoladi. Tarmoq yuklamasining ortishi esa ushbu yo‘qotishlarni yanada ko‘paytiradi. Bundan tashqari, reaktiv quvvatning mavjudligi ham elektr energiyasining samarasiz sarflanishiga olib keladi. Elektr tarmoqlarida energiya isroflarini kamaytirishning muhim yo‘nalishlaridan biri tarmoqlarni modernizatsiya qilish hisoblanadi. Eskirgan simlarni zamonaviy o‘tkazgichlarga almashtirish orqali energiya yo‘qotishlarini sezilarli darajada kamaytirish mumkin. Zamonaviy simlar yuqori mexanik mustahkamlikka ega bo‘lib, elektr qarshiligi ham nisbatan past bo‘ladi.