ELEKTROMOBIL BATAREYALARINING ISHLASHIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR TAHLILI - Shermirzayev Yaxyobek Otabek o‘g‘li; Nazirov Ismailjon Tashtemirovich (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya Ushbu maqolada elektromobillarda qo‘llaniladigan litiy-ion batareyalarning ishlash samaradorligi, xizmat muddati va degradatsiya jarayonlariga ta’sir etuvchi asosiy omillar tahlil qilindi. Bugungi kunda elektromobillar transport sohasida ekologik toza, energiya tejamkor va innovatsion yechim sifatida keng rivojlanmoqda. Shu bilan birga, elektromobilning asosiy va eng qimmat tarkibiy qismlaridan biri bo‘lgan batareya bloki uning yurish masofasi, quvvatlanish tezligi, ekspluatatsion ishonchliligi va umumiy iqtisodiy samaradorligini belgilab beradi. Xalqaro energetika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda elektromobillar global batareya talabining asosiy manbai bo‘lib qolgan va EV batareyalari joylashtirilishi 1,2 TWh darajaga yetgan. Bu esa mazkur yo‘nalishdagi ilmiy tadqiqotlarning dolzarbligini yanada oshiradi. Tadqiqotda harorat rejimi, zaryadlash va razryadlash tezligi, zaryad holati, chuqur razryadlanish darajasi, batareya kimyoviy tarkibi, haydash uslubi, sovutish tizimi, batareyani boshqarish tizimi hamda tashqi muhit sharoitlarining batareya ishlashiga ta’siri o‘rganildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, yuqori harorat, tez-tez DC fast charging rejimidan foydalanish, batareyani 100 foizgacha zaryadlab uzoq saqlash yoki juda past zaryadgacha tushirish litiy-ion batareyalarda sig‘im kamayishi va ichki qarshilik ortishini tezlashtiradi. Shu sababli batareyaning optimal ishlashi uchun issiqlik boshqaruvi, mo‘tadil zaryadlash strategiyasi, 20–80 foiz oralig‘ida foydalanish va BMS algoritmlarini takomillashtirish muhim hisoblanadi.