ABUL YUSR AL PAZDAVIYNING ILMIY MEROSI VA MOTURIDIYLIK MAKTABIDAGI O‘RNI - Haqberdiyev Abdullo (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya: Mazkur maqolada islom ilohiyotining muhim tarmogʻi boʻlmish kalom ilmining paydo boʻlishi, rivojlanishi va Movarounnahrda shakllanishi tarixiy- ilmiy nuqtai nazardan tahlil qilingan. Maqolada aqoid (kalom) ilmining VIII asrda mustaqil fan sifatida vujudga kelgani, uning turli nomlar bilan atalishi va toʻrtta asosiy tasnifga — ilohiyot, nubuvvat, kavniyot va samʼiyotga boʻlinishi haqida maʼlumot berilgan. Muallif Movarounnahrda hanafiy mazhabining tarqalishi va kalom ilmining rivojlanishida Abu Mansur Moturidiyning (v. 333/944) tutgan markaziy oʻrnini yoritib bergan. Olmon tadqiqotchisi Ulrix Rudolfning moturidiya taʼimoti rivojlanishini uch bosqichga ajratgan nazariyasi tanqidiy tahlil qilinib, mahalliy tadqiqotchi S.Oqilovning mulohazalari bilan boyitilgan. Maqolaning asosiy eʼtiboro XI asr oxirida Nasaf vohasidan yetishib chiqqan uch buyuk alloma Sadrul-islom Abul-Yusr Muhammad ibn Muhammad Pazdaviy, uning akasi Faxrul-islom Abul-Hasan Ali ibn Muhammad Pazdaviy va Abul-Muin Nasafiylarning moturidiya taʼimotining Samarqandda mustahkamlanishidagi birgalikdagi ilmiy faoliyatiga qaratilgan. Xulosada moturidiya taʼimotining hanafiya maktabi anʼanalari zaminida oʻziga xos kalom maktabi sifatida shakllanishi va takomillashuvi umumlashtirilgan.