QO‘SHCHINORSOY QOYATOSH RASMLARI - Oynazarov Xoliyor G‘oyibnazarovich; Abdurashidov Davronbek Abdurashidovich; Xurramov Feruz Davlat o‘g‘li (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
O‘zbekiston hududida ilk san’at, yozuv va ma’naviy madaniyatning paydo bo‘lishi hamda rivojlanishi haqida ma’lumot beruvchi manbaalardan biri bu qoyatosh rasmlaridir. Qoyatosh rasmlarini o‘rganish orqali nafaqat qadimgi ajdodlarimizning estetik, balki diniy dunyoqarashi, xo‘jalik mashg‘uloti va kundalik turmush-tarzi haqida ham xulosalar chiqarish mumkin. Bugungacha Markaziy Osiyo mintaqasida 1300 dan ortiq qoyatosh suratlari manzili aniqlangan va hisobga olingan. Ulardan 250 ga yaqini O‘zbekiston hududida joylashgan. Respublikamizda bu kabi qoyatosh yodgorliklari ko‘plab uchraydi. Bu madaniy yodgorliklar tosh, jez, temir, po‘lat, yoki boshqa hildagi qattiq buyumlar yordamida o‘yish, urib-cho‘kichlash, chizish va ishqalash vositasi natijasida ishlangan rasmlardir. Bunday uslubda ishlangan rasmlar fanda petrogliflar ya’ni toshlarga ishlangan rasmlar deb ataladi. (A. Xolmatov 2016) Petrogliflar (yunoncha “petro”- tosh, “glyphe” – o‘yish) ya’ni toshga o‘yma naqsh solish deb yuritiladi (M. Xo‘janazarov 2018). Petrogliflar respublikamiz hududida joylashgan deyarli barcha tog‘larda uchraydi. Bunday tizmalarga Qorjontog‘, Chotqol, Hisor, Pskom, Ugom, Qotrontog‘, Morguzar, Nurota, Oqtog‘, Qoratog‘, Ko‘hitangtog‘, Zirabuloq, Bukantog‘ va boshqa shu kabi tog‘ tizmalarini kiritish mumkin.