TIJORAT BANKLARIDA KORPORATIV BOSHQARUV AMALIYOTINI TAKOMILLASHTIRISH ("DAVRBANK" XATB MISOLIDA) - Rizayeva Nasiba Unarkul Qizi (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
O’zbekiston bank tizimida so’nggi yillarda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar tijorat banklarida korporativ boshqaruv tizimini xalqaro standartlar asosida takomillashtirishni ustuvor vazifalardan biriga aylantirdi. Xususan, 2020–2025 yillarda bank tizimini transformatsiya qilish, davlat ulushi mavjud banklarni isloh qilish, korporativ boshqaruvning shaffofligini oshirish, kuzatuv kengashlari faoliyatini kuchaytirish hamda xalqaro moliyaviy hisobot standartlarini joriy etishga qaratilgan chora-tadbirlar banklar faoliyatining samaradorligini sezilarli darajada oshirdi. Korporativ boshqaruvning zamonaviy modeli bankning strategik rivojlanishi, risklarni boshqarish, aksiyadorlar manfaatlarini himoya qilish va investitsion jozibadorligini oshirishning muhim omili hisoblanadi. 2020–2025 yillarda O’zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan bank tizimida prudensial nazoratni kuchaytirish, korporativ boshqaruvni takomillashtirish va xalqaro bank amaliyotiga mos boshqaruv mexanizmlarini joriy etishga alohida e’tibor qaratildi. Natijada bank sektorining moliyaviy ko’rsatkichlarida ijobiy o’sish kuzatildi. Markaziy bankning 2025 yilda e’lon qilingan 2024 yil yakunlari bo’yicha yillik hisobotiga ko’ra, bank tizimida pul bozori operatsiyalari hajmi 507 trln so’mni tashkil etib, 2023 yilga nisbatan 31 % ga oshgan. REPO operatsiyalari ulushi esa jami pul bozori operatsiyalarining 54 % ini tashkil etgan. Mazkur ko’rsatkichlar banklarda likvidlikni boshqarish, ichki nazorat va korporativ qarorlar qabul qilish tizimining samaradorligi oshganini ko’rsatadi. 2024 yil yakunida bank tizimida xorijiy valyutaga bo’lgan jami talab 48,1 mlrd AQSh dollarini tashkil etgan bo’lib, uning 80,6 % i yuridik shaxslar, 19,4 % i esa jismoniy shaxslar hissasiga to’g’ri kelgan. Bu holat tijorat banklari faoliyatida valyuta risklarini boshqarish, aktiv va passivlarni muvofiqlashtirish hamda kuzatuv kengashlari tomonidan risk siyosatini samarali tashkil etish muhimligini yanada oshiradi. Shu bilan birga, Markaziy bankning xalqaro rezervlari 2024 yil yakunida 41,2 mlrd AQSh dollariga yetgan bo’lib, bunga oltin narxining yil davomida 27 % ga oshgani sezilarli ta’sir ko’rsatgan. Ushbu natijalar mamlakat bank tizimining moliyaviy barqarorligini ta’minlashda korporativ boshqaruv tamoyillarining amaliy ahamiyatini tasdiqlaydi.