O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARIDA AKTIV-PASSIVLARNI BOSHQARISH MEXANIZMI. (“IPOTEKA BANK” ATIB MISOLIDA) - G‘oziyev Rustam Eshkuvatovich (Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2025)
O‘zbekiston tijorat banklari milliy iqtisodiyotda muhim rol o‘ynaydi. 2025-yil holatiga ko‘ra mamlakatda 33 ta tijorat banki faoliyat yuritmoqda, ularning umumiy aktivlari 652 trillion so‘mga yetgan. Ulardan 19 tasi davlat ulushiga ega, 14 tasi xususiy va xorijiy investitsiyalar asosida ishlaydi. Mamlakatdagi kredit portfeli hajmi 2024- yilda 370 trillion so‘mni tashkil etdi. Ushbu sharoitda aktiv-passivlarni boshqarish banklarning barqarorligini ta’minlashda hal qiluvchi omilga aylangan. Tijorat banklari O‘zbekiston moliyaviy tizimining asosiy bo‘g‘ini bo‘lib, 2024-yil oxiriga kelib ularning umumiy kapitali 78 trillion so‘mga yetdi. Ular mamlakatdagi barcha depozitlarning 91.3 foizini, korporativ kreditlarning esa 89.6 foizini boshqaradi. O‘zbekiston bank tizimi 2023-yilda YAIMning 22.7 foizini moliyalashtirdi. Tijorat banklarining asosiy funksiyalari quyidagilardan iborat: jismoniy va yuridik shaxslardan depozitlarni jalb qilish (268 trillion so‘m), kreditlar ajratish (370 trillion so‘m), plastik kartochkalar orqali to‘lovlar xizmatlari (2024-yilda 1,6 milliard tranzaksiya), valyuta operatsiyalari (82 trillion so‘m hajmda). Moliyaviy vositachilik orqali banklar ishlab chiqaruvchilarning kapitalga bo‘lgan ehtiyojini qoplab, iqtisodiy o‘sishni ta’minlaydi. Bank samaradorligining asosiy ko‘rsatkichlari — ROA (1.7%), ROE (14.5%), joriy likvidlik koeffitsienti (1.15 birlik) va kredit portfeli sifati (NPL — 4.2%) hisoblanadi. Banklar real sektor bilan 31 ta davlat dasturi doirasida bevosita hamkorlik qiladi.