ABDULLA QODIRIYNING “O‘TKAN KUNLAR” ROMANI TARIXIY HAQIQAT VA MILLIY UYG‘ONISH IFODASI - Muradov Botir Xayat, (Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya: Abdulla Qodiriyning O‘tkan kunlar romani o‘zbek adabiyotining eng muhim klassik asarlaridan biri hisoblanadi. Mazkur asarda XIX asr oxiri – XX asr boshlarida  Turkiston  hududida  yuz  bergan  ijtimoiy,  siyosiy  va  madaniy  jarayonlar badiiy  talqin  etilgan.  Roman  orqali  yozuvchi  o‘sha  davr  jamiyatidagi  an’anaviy qarashlar, eski urf-odatlar hamda yangi ijtimoiy fikrlar o‘rtasidagi ziddiyatlarni chuqur tasvirlaydi.  Asarda  insoniy  munosabatlar,  muhabbat,  sadoqat,  adolat  va  ma’rifat g‘oyalari markaziy o‘rin egallaydi. Yozuvchi roman syujeti va obrazlar tizimi orqali o‘zbek  jamiyatining  tarixiy  taraqqiyot  jarayonini,  milliy  ongning  uyg‘onishi  va ma’rifatparvarlik  g‘oyalarining  shakllanishini  yoritadi.  Ayniqsa,  asarda  eski  feodal tuzumning  ichki  muammolari,  ijtimoiy  tengsizlik  va  jamiyatdagi  ma’naviy  inqiroz holatlari  realistik  tasvir  orqali  ochib  berilgan.  Shu  bilan  birga,  roman  orqali  yangi davrga xos bo‘lgan ilg‘or qarashlar, yangilanish va taraqqiyotga intilish g‘oyalari ham ilgari suriladi. “O‘tkan kunlar” romani nafaqat o‘zbek romanchiligining shakllanishida muhim  bosqich  bo‘lib  xizmat  qiladi,  balki  milliy  tarix,  madaniyat  va  ma’naviy qadriyatlarni badiiy jihatdan yoritgan yirik adabiy meros sifatida ham katta ahamiyatga ega.  Asar  o‘zining  badiiy  uslubi,  obrazlarning  chuqur  psixologik  tahlili  va  tarixiy haqiqatni haqqoniy aks ettirishi bilan o‘zbek adabiy tafakkuri rivojiga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan.